रमेश सिलवाल, प्रमुख कार्यकारी अधिकृत, गोल्डनगेट इन्टरनेशनल कलेज

विषयप्रवेशः

नेपालमा कोभिड–१९ पश्चात् उच्च शिक्षाको अवस्था कमजोर बन्दै गएको छ । अहिले पनि विद्यालय तहको शिक्षामा भने कुनै कमी आएको छैन । स्नातक तह र स्नातकोत्तर तहको शिक्षाको लागि नेपाली विद्यार्थीहरु बढी मात्रामा विदेशिने गरेका छन् । यसरी उच्च शिक्षाको लागि विद्यार्थीहरु बाहिरिनुका कारण के हुन् भन्ने सम्बन्धमा गहिराईबाट अध्ययन हुनु जरुरी छ । एकैपटकमा ठूलो परिमाणमा विद्यार्थीहरु बाहिरिनुमा कोरोनाको समयमा बाहिर जान नपाएका विद्यार्थीहरु एकैपटक बाहिरिनु एउटा हुन सक्छ भने नेपालका विश्वविद्यालयहरुले राम्रोसँग समयतालिका (क्यालेण्डर) अनुसार पठनपाठन गराउने परिपाटी विकास हुन नसक्नु पनि हुन सक्ने हामीले ठहर गरेका छौं । अहिले बनाइएका क्यालेण्डरहरु समेत राम्रोसँग कार्यान्वयनमा आउन सकेका छैनन् ।

शैक्षिक संस्था सञ्चालन गरेर मात्र हुँदैन, ती शैक्षिक संस्थामा पढ्न तयार हुने विद्यार्थी पनि चाहिन्छ । यसकारण हामीले राम्रो वातावरण निर्माणको लागि लविङ गर्दै आएका छौं । हाम्रो प्रयाश स्वरुप अहिले सबै विश्वविद्यालयले क्यालेण्डर अनुसार नै शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने सम्बन्धमा माथिल्लो निकाय सकारात्मक देखिएको छ । साथै नेपालका सबै विश्वविद्यालयहरुमा क्यालेण्डर निर्माण गरी कार्यान्वयनमा ल्याइने भन्ने कुरा यसपटकको बजेटमा समेत समेटिएको छ । यस किसिमको व्यवस्थाले नेपालमा अहिले भन्दा थप करिब १० प्रतिशत विद्यार्थीहरु अध्ययनको लागि नेपालमा नै रोकिएलान् कि भन्ने हाम्रो आशा छ ।

विद्यार्थी किन जान्छन् विदेश ?
अब हामीले विद्यार्थीहरु किन विदेश जान्छन् भन्ने कुरामा गहिरोसँग अध्ययन गर्नु जरुरी छ । हामीले क्यालेण्डर अनुसार पढाउन नसक्नु, हाम्रा आङ्गिक कलेजहरुमा भौतिक पूर्वाधारहरुको अभाव हुनु, शैक्षिक गुणस्तरलाई निश्चित स्ट्याण्डर्डमा कायम गर्न नसक्नु, अतिरिक्त क्रियाकलापहरुमा विशेष जोड दिन नसक्नु र पाठ्यक्रमलाई समयानुकुल अद्यावधिक गर्न नसक्नु लगायतका विविध कारणहरु नेपाली विद्यार्थीहरु अध्ययनको लागि बाहिरिनको लागि कारक बन्दै आएका छन् ।

अहिले पनि नेपालका अधिकांश प्राध्यापकहरु अद्यावधिक हुन सक्नुभएको छैन । साथै हामीले समयमा शैक्षिक कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्न नसक्दा नेपाली विद्यार्थीहरु हाम्रो प्रणाली र प्रक्रिया प्रति सन्तुष्ट छैनन् । विचार र आस्थाका आधारमा विद्यालयलाई राजनीतिक लडाईं गर्ने थलो बनाइने अवस्था पनि हाम्रो लागि ठूलो चिन्ताको विषय बनेको छ । यसलाई सुधार्ने एकमात्र विकल्प भनेको विद्यालय क्षेत्रलाई शान्ति क्षेत्र घोषणा गर्नु हुनेछ । शैक्षिक वातावरण विथोल्न खोज्ने व्यक्तिलाई फौजदारी अभियोग लगाउने व्यवस्था हामीलाई आवश्यक पर्छ ।

साथै शिक्षा सुधारको लागि विद्यार्थी संगठनहरुले अनावश्यक मागहरु राख्नु हुँदैन । सामान्य माग पूरा हुन नसकेको खण्डमा शैक्षिक संस्था नै बन्द गर्ने स्थितिले समाधान दिन सक्दैन । यसकारण माग राख्दा संगठनहरुले वार्ता र सम्वादबाट हल गर्ने व्यवस्थामा बढी जोड दिनुपर्छ । यस्ता संगठनहरुले मागको रुपमा उठाउने विषयवस्तुहरु कुनै स्वार्थ समूहलाई लाभ हुने किसिमका नभई समग्र शिक्षा क्षेत्रको थप उन्नतीको लागि केन्द्रित हुनुपर्छ ।

 

विद्यार्थीलाई त्यस्ता विषय अध्ययनका लागि विदेश पठाउनुपर्छ, जुन विषयमा नेपालमा अध्ययन गराईंदैन, त्यस्तो विषय अध्ययनको लागि विदेशमा जानु स्वभाविक हुन्छ । पूर्ण छात्रवृत्तिमा अध्ययनको लागि जाने हो भने त्यसलाई पनि हामीले राम्रो मान्नुपर्छ । बाहिर पढ्न जाँदा त्यहाँको विश्वविद्यालय नेपालको विश्वविद्यालयको तुलनामा र्याङकिङमा माथि छ वा तल छ भन्ने कुरा अवश्य पनि विचार गर्नुपर्छ । नेपालमा भविष्य छ भन्ने कुरा आशा नजगाई नेपालमा युवाहरुलाई रोक्न सम्भव छैन ।

राजनीतिक परिवेशः
अहिले सम्म सरकारले नेपालमा अध्ययन गर्न चाहने व्यक्तिहरुलाई आशा जगाउन नसक्नु पनि ठूलो समस्या बनेको छ । अर्को कुरा नेपालका धेरै सङ्ख्यामा खुलेका शैक्षिक परामर्शदाता संस्थाहरुले पनि नेपालमा अध्ययन गर्नको लागि प्रोत्साहित नै गरेनन् । विकसित भनिने अमेरिका, क्यानडा, बेलायत, अष्टे«लिया लगायत देशहरुमा गएका युवा विद्यार्थीहरुलाई हेर्ने हो भने पनि त्यहाँ जाने विद्यार्थीहरु मध्ये ६०–७० प्रतिशतले पढाई पूरा नगरेको र ८०–९० प्रतिशत मानिसहरु अध्ययन पछि स्वदेश नफर्किएको देखिन्छ ।

शिक्षाको लागि विदेशिँदै ठूलो रकम
अहिले उच्च शिक्षाको लागि हाम्रो ठूलो धनराशि देशबाट बाहिरिने गरेको छ । जुन बार्षिक रुपमा ३–४ खर्ब हुने गर्छ । पेट्रोलियम पदार्थ भन्दा करिब डेढ गुणा बढी रकम शिक्षाको लागि नै बाहिरिने गरेको छ । राष्ट्र बैंकको तथ्याङ्क हेर्ने हो भने गत बर्ष १ खर्ब १० अर्ब रकम शिक्षाको नाममा बाहिरिएको छ । जुन प्रथम बुकिङ मात्र हो । विद्यार्थीले अन्तिम किस्ता सम्म सम्बन्धित शैक्षिक संस्थालाई बुझाउने पूर्ण विवरण हेर्ने हो भने यहाँबाट शिक्षाको नाममा बाहिरिने रकम निकै डरलाग्दो छ । यसरी हेर्दा नेपालबाट बार्षिक युवा जनशक्ति, प्रतिभा र आर्थिक पलायन भइरहेको छ । यसको असर अब बिस्तारै देखिँदैछ ।

कस्तो अवस्थामा विदेश जाने ?
विद्यार्थीलाई त्यस्ता विषय अध्ययनका लागि विदेश पठाउनुपर्छ, जुन विषयमा नेपालमा अध्ययन गराईंदैन, त्यस्तो विषय अध्ययनको लागि विदेशमा जानु स्वभाविक हुन्छ । पूर्ण छात्रवृत्तिमा अध्ययनको लागि जाने हो भने त्यसलाई पनि हामीले राम्रो मान्नुपर्छ । बाहिर पढ्न जाँदा त्यहाँको विश्वविद्यालय नेपालको विश्वविद्यालयको तुलनामा र्याङकिङमा माथि छ वा तल छ भन्ने कुरा अवश्य पनि विचार गर्नुपर्छ । नेपालमा भविष्य छ भन्ने कुरा आशा नजगाई नेपालमा युवाहरुलाई रोक्न सम्भव छैन ।

रचनात्मक शिक्षाः अहिलेको आवश्यकता
पहिले शिक्षा भन्नाले ज्ञान मात्रै भन्ने बुझिन्थ्यो । अब यसको परिभाषा फराकिलो बन्दै गएको छ । शिक्षामा ज्ञान त अनिवार्य भयो नै । त्यससँगै सीप र प्रविधिलाई पनि सँगसँगै जोड्नुपर्यो । जसबाट उत्पादन र रोजगारी लगायतका क्षेत्रहरुमा राम्र्रो प्रगति गर्न सकियोस् । शिक्षाले अब जागिर खाने जनशक्ति मात्र नभई जागिर सृजना गर्ने बनाउनुपर्यो । अहिले सम्म हाम्रो शिक्षा बढी घोकन्ते र सैद्धान्तिक भयो । यो आवश्यक छ, तथापि अब यत्तिले पुग्ने स्थिति रहेन । यसकारण अब हाम्रो शिक्षाको प्रमुख ध्येय कसरी आत्मनिर्भर जनशक्ति उत्पादन गर्न सकिन्छ भन्नेमा केन्द्रित हुनुपर्छ । यसको लागि हाम्रो शिक्षा प्रणालीलाई परिवर्तन गर्नुपर्छ ।

शैक्षिक संस्था सञ्चालन गरेर मात्र हुँदैन, ती शैक्षिक संस्थामा पढ्न तयार हुने विद्यार्थी पनि चाहिन्छ । यसकारण हामीले राम्रो वातावरण निर्माणको लागि लविङ गर्दै आएका छौं । हाम्रो प्रयाश स्वरुप अहिले सबै विश्वविद्यालयले क्यालेण्डर अनुसार नै शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने सम्बन्धमा माथिल्लो निकाय सकारात्मक देखिएको छ ।

बाह्य देशको शिक्षा र हाम्रो शिक्षा बीचमा फरक
नेपाली विद्यार्थीहरुलाई अहिले सम्म अतिरिक्त क्रियाकलापमा संलग्न गराउन विशेष जोड दिन सकिएको छैन । विदेशमा शिक्षक भन्दा विद्यार्थी नै बढी सक्रिय बन्नुपर्ने स्थिति छ । नेपालमा भने शिक्षक बढी सक्रिय ुहुन्छन्, विद्यार्थी कम सक्रिय । अबको उच्च शिक्षा अनुसन्धानमुखी, परियोजनामुखी, दूरदर्शी शिक्षा हुनुपर्छ ।

अबको समयमा हामीले कति अङ्क-ग्रेड ल्याएर उत्तीर्ण गर्यौं भन्ने कुरा कम महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ । सबैभन्दा पहिले त हामीमा ज्ञान नै हुनुपर्ने आवश्यकता हुन्छ । साथै प्राप्त गरेको ज्ञानलाई प्रयोगमा ल्याउनको लागि सीपको आवश्यकता रहन्छ । त्यस सिपको लागि लक्ष्य, उद्धेश्य र दूरदृष्टि योजना सहित अघी बढने साहश आवश्यक हुन्छ । जसबाट आफूले अघी बढाउन चाहेको परियोजनालाई जसरी भएपनि सफल बनाउन सकियोस् । अहिले सम्म हाम्रो शिक्षाले यस किसिमको सीप, क्षमता र योग्यता प्रदान गर्न नसकेको कारण नेपालमा जागिर खानेहरुको सङ्ख्या धेरै हुन पुगेको हो । अब हामीले यस किसिमको प्रचलनलाई बदलाव ल्याउन सक्नुपर्छ । आफूमा राम्रो क्षमता भएको व्यक्ति अब जागिरमा नै निर्भर रहनुपर्छ भन्ने कुरा स्थिति पनि छैन । राम्रो असल क्षमतावान् व्यक्ति आफैं उद्यमी बन्न सक्छन्, फ्रिल्यान्सर वा परामर्शदाताको रुपमा पनि काम गर्न सक्छन् ।

अन्त नभए शिक्षक त बनिएला भन्ने धारणा…….
विगतमा अन्य क्षेत्रमा जागिर नपाए अन्त्यमा रोज्ने क्षेत्र शिक्षा भन्ने गरिन्थ्यो । अब भने यस किसिमको संस्कार बिस्तारै बदलिँदै गएको छ । जसले गर्दा हाम्रो अवस्गामा बिस्तारै परिवर्तन हुँदै गएको छ ।

सरकारको भूमिका
सबै व्यावसायिक काम सरकार आफैंले गरेर सम्भव हुँदैन । यसकारण सरकारले कामको लागि निजी क्षेत्रलाई वातावरण बनाइदिनुपर्छ । जसबाट उद्योग-व्यवसायमा संलग्न व्यक्तिलाई प्रोत्साहन मिल्न सकोस् । नेपालमा हामीले यस कामबाट यति लाभ लिन सकिन्छ भन्ने कुरामा युवाहरुलाई आशा देखाउन सक्नुपर्छ ।

उत्पादनमा जान नसक्नुका कारणहरु
हाम्रो देशमा भएका उत्पादनसँग समस्याहरु मध्ये वैज्ञानिक तवरले कम लागतमा उच्चतम प्रतिफल लिन सकिने गरी उत्पादन गर्न नसक्नु र किसान एवं उपभोक्तालाई मर्का नपर्ने गरी व्यवस्थित तवरले वितरण गर्न नसक्नु रहेको पाईन्छ । किसानलाई आफूले उत्पादन गरेको वस्तुमा उचित मूल्य उपलब्ध गराउन सक्ने परिपाटी विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता समेत छ । सरकारले यस तर्फ सोच्नुपर्छ । होइन भने हामीले कृषिप्रदान देश भनेर मात्रै हुँदैन । साँच्ची कृषिप्रधान बनाउने हो भने निर्वाहमुखीबाट कृषिलाई व्यावसायिक बनाउन सक्नुपर्छ । कृषिमा यान्त्रिकीकरण गर्न सक्नुपर्छ । चक्लाबन्दी व्यवस्था कृषिको रुपान्तरणको लागि निकै महत्वपूर्ण कदम हुन सक्छ । यसैगरी समयमा मल, बिऊको व्यवस्था गराई उत्पादन वृद्धि गर्ने लगायतका कदमहरु पनि सरकारले चाल्नुपर्छ । हाम्रो उत्पादन वृद्धि हुने हो भने आयात रोकिन्छ । जसबाट हाम्रो अर्थतन्त्र समेत बलियो हुनेछ । यसैगरी हामीले उत्पादित सामानलाई राम्रो सँग लामो समय भण्डारनको लागि कोल्ड स्टोरेज, प्याकेजिङ लगायतका व्यवस्था पनि गर्न सक्नुपर्छ । यसको लागि गहन अध्ययन सहित बजार विष्लेषण गरेर सोही बमोजिम आवश्यकता अनुसार वस्तु उत्पादन गर्ने र प्रभावकारी रुपमा वितरण गर्न सक्नुपर्छ । जसबाट नेपालमा उत्पादन हुने वस्तुमा आयात प्रतिस्थापन गर्ने र यहाँ हाम्रो उपयोग भन्दा बढी भएको वस्तुलाई बाहिर निर्यात गर्नको लागि विशेष सहयोग पुग्नेछ ।

नेपाल किन विकास हुन सकेन ?
नेपालमा अहिले सम्म दूरदर्शी नेताको अभाव रह्यो । दूरदर्शी नेतृत्व बिना हामीले विकासको गति लिन सक्दैनौं । राजनीति गर्ने व्यक्तिले ठाऊँ–ठाऊँमा पुगेर गफ गरेर मात्र हुँदैन । हामीले जनताको जीवनस्तरमा नै परिवर्तन ल्याउन सक्ने गरी सकारात्मक रुपान्तरणका काम गर्न सकेनौं भने जति बर्ष राजनीतिमा बिताएपनि त्यसले तात्विक प्रभाव पार्न सक्दैन । दूरदर्शी नेता सँगै राम्रो व्यवस्थापक समेत आवश्यक रहन्छ । साथैै नेपालमा कर्मचारी वर्गले जुन रुपमा प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ने थियो, अहिले सम्म त्यो भूमिका निर्वाह गर्न सकेका छैनन् ।

एउटा क्षेत्रका सफल व्यक्ति राजनीतिमा आउनुको औचित्यता….?
उत्पादनसँग जोडिएका र विशेषज्ञता हासिल गरेका व्यक्तिहरु राजनीतिमा आउनु सकारात्मक पक्ष हो । लामो समय आफूले प्राप्त गरेको सीप, ज्ञान र अनुभव राष्ट्रको हितमा लगाउने व्यक्तिले राष्ट्र हितको लागि काम गर्न सक्छ । तर जो सीमित स्वार्थ लिएर राजनीतिमा आएका हुन्छन्, त्यस्तो मनस्थिति भएका व्यक्तिले राज्यलाई लाभ नभई हानि पु¥याउँछन् । अहिले नेपालमा राजनीतिलाई पेशाको रुपमा अपनाउन थालिएको छ । वास्तवमा राजनीति सेवा क्षेत्र हुनुपथ्र्यो । समस्या यहीँ छ ।

बाह्य देशहरुको उदाहरण
विकसित देशहरुमा राजनीतिमा संलग्न व्यक्ति कुनै व्यापार वा उद्योगमा जोडिएके हुन्छन् । जसबाट आफ्नो आर्थिक आवश्यकता परिपुर्ति गर्न सकियोस् । नेपालमा आफूले केही पनि नगरेको व्यक्तिले यस्तो गर्नुपर्छ, तिमीहरु यसो गर भन्दै सन्देश बाँडिरहेको स्थिति छ । त्यस्तो आफैंले नमुना काम नगरेको व्यक्तिबाट कोही पनि प्रभावित हुन सक्दैन । यसकारण अब राजनीतिमा संलग्न हुने व्यक्तिले दिशा परिवर्तन गरेर उत्पादनसँग जोडिन सक्नुपर्छ ।

कमजोर छैन नेपालको शिक्षा
विश्वका थुप्रै देशहरुका विश्वविद्यालय पनि नेपाल भन्दा राम्रा छन् । कति हामी भन्दा कमजोर छन् । हामीले अब शिक्षालाई श्रम र सीपसँग जोडिएको रचनात्मक बनाउनुपर्छ । हाम्रो शिक्षाको सैद्धान्तिक पक्ष कमजोर छैन । स्वदेशी मेडिकल कलेजबाट उत्तीर्ण विद्यार्थीहरु मध्ये मेडिकल काउन्सिलले लिने परिक्षामा ७० प्रतिशत बढी उत्तीर्ण छन् । बाहिरबाट पढेर आएकाहरुको उत्तीर्ण दर ३० प्रतिशत भन्दा कम छ । इन्जिनियरिङमा पनि त्यस्तै छ । जसले नेपालको शिक्षाको गुणस्तर कमजोर नरहेको देखाउँछ । हाम्रा शैक्षिक जनशक्तिले विदेशमा पनि राम्रो गरेका छन् ।

शिक्षकलाई सम्मान गर्नुपर्छ
भुटान र श्रृलङ्का लगायतमा शिक्षकलाई राम्रो सम्मान दिइएको छ । उनीहरुको तलब पनि राम्रो छ । अब नेपालमा पनि यस किसिमको व्यवस्था गरेर मात्र हाम्रो अवस्थालाई सुधार ल्याउन सक्छौं । भनिएको छ, देशलाई ध्वस्त बनाउनु छ भने शिक्षा र संस्कार ध्वस्त बनाए पुग्छ । अहिले सम्म हाम्रा माथिल्लो नियुक्ति पाउने व्यक्तिहरुमा समेत परनिर्भर नरही म आफ्नो कार्यकालमा केही त गर्छु भन्ने सङ्कल्प कमजोर देखिन्छ । आफूले केही नयाँपन दिनु भन्दा पनि कसरी कार्यकाल गुजार्न सकिन्छ भन्ने सोच राखेका व्यक्तिहरुबाट ठूलो अपेक्षा गर्न सकिँदैन ।

गोल्डनगेटको बारेमा
हाम्रो योजना भनेको गोल्डनगेटलाई विश्वविद्यालय बनाउने हो । तथापि अहिलेको कानुनी व्यवस्था यस योजनाको लागि बाधक बन्दै आएको छ । अहिले यस संस्थाबाट ७ विषयमा स्नातकोत्तर, १८ विषयमा स्नातक र ३ ओटा सङ्कायमा प्लस टु सञ्चालन हुँदै आएका छन् । आइएसओ प्रमाणित यस कलेजले आफूलाई वल्र्ड ¥याङ्कको पहिचान समेत बनाइसकेको छ । साथै यस संस्थाले गुणस्तरीय शिक्षाको लागि प्रतिबद्ध भई शैक्षिक कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्दै आएको छ ।

हाम्रा पनि बाह्यता छन्
सबै कुराले साथ दिन सकेको खण्डमा हामी विश्वस्तरीय शिक्षा प्रदान गर्न सक्छौं । हाम्रा थुप्रै बाध्यताहरु छन् । त्रिभुवन विश्वविद्यालयको पाठ्यक्रम चलाएर क्रेडिट कोर्षले सम्बोधन गर्न नसकेका कार्यक्रमहरु यस संस्थाले सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ । आगामी दिनमा थप कार्यक्रमहरु समेत अघी बढाउने योजना सहित यस कलेजले काम गरिरहेको छ ।