चीनले विश्वमा अमेरिकी वर्चस्वलाई चुनौती दिइरहेको छ । चिन्ताको विषय भनेको इन्डो–प्यासिफिक वा इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्रमा ‘ड्रागन’ बढ्दो आक्रामक बन्दै गएको छ । तिनीहरूले कृत्रिम टापुमा सैन्य आधार निर्माण गरिरहेका छन्। फलस्वरूप, लोपोन्मुख ‘खुला व्यापार मार्ग’ वा स्वतन्त्र व्यापार मार्ग। रेड आर्मीको गतिविधिमाथि पनि प्रश्न उठिरहेको छ । यस्तो अवस्थामा क्वाड समूहले नाम नलिई बेइजिङलाई कडा सन्देश पठाएको छ ।

अमेरिका, अष्ट्रेलिया, जापान र भारतले ‘चतुर्भुज सुरक्षा संवाद’ वा क्वाड एलायन्स गठन गरेका थिए। विश्लेषकहरूका अनुसार मुख्यतया चीनलाई ध्यानमा राखेर चार देश एकजुट भएका छन् । शुक्रबार दिल्लीमा जी २० बैठकको छेउमा चार विदेश मन्त्रीहरूले वार्ता गरे।

भारतीय विदेशमन्त्री जयशंकरको निरीक्षणमा भएको बैठकमा जापानी विदेशमन्त्री योशिमासा हयासी, अष्ट्रेलियाका विदेशमन्त्री पेनी वङ र अमेरिकी विदेशमन्त्री एन्थोनी ब्लिन्केन सहभागी थिए । एक संयुक्त विज्ञप्तिमा, क्वाड दक्षिण एसियाली फुटबल महासंघले भन्यो कि क्वाड इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्रको स्वतन्त्रता कायम राख्न कटिबद्ध छ।

रुसले युक्रेनमा आणविक हतियारको प्रयोग वा प्रयोग गर्ने धम्की ‘अस्वीकार्य’ रहेको क्वाड समूहले शुक्रबार बताएको छ। अघिल्लो महिनाको अन्त्यमा, रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले ऐतिहासिक आणविक हतियार नियन्त्रण सन्धि निलम्बन गरे र परमाणु परीक्षण पुनः सुरु गर्ने धम्की दिए। “यदि हामीले मस्कोलाई दण्डहीनताका साथ युक्रेनमा रुसले गरिरहेको काम गर्न अनुमति दियौं भने, यसले सम्भावित आक्रमणकारीहरूलाई सन्देश पठाउनेछ कि उनीहरूले चाहे जे पनि गर्न सक्छन्,” एन्टोनी ब्लिन्केनले शुक्रबार भारतमा फोरमको बैठकमा भने।

रोयटर्सका अनुसार एन्टोनी ब्लिन्केनले नयाँ दिल्लीमा जी-२० बैठकको छेउमा क्वाड समूहका विदेश मन्त्रीहरूसँग भेटे। र त्यहाँ उनीहरूले युक्रेन युद्धको लागि रुसलाई दोष दिन्छन्।

भियतनाम, म्यानमार, ब्रुनाई, कम्बोडिया, लाओस, थाइल्याण्ड जस्ता इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्रका धेरै देशहरू आसियान समूहमा पर्छन् भन्नु राम्रो हुन्छ। भारत सदस्य नभए पनि यो समूहमा पर्यवेक्षकको हैसियत छ । रुससँग पनि यस समूहसँग राम्रो व्यापारिक सम्बन्ध छ।

स्रोतका अनुसार इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्रका लागि भारतको योजनालाई लिएर रुसको दिमागमा केही शंका छ। मस्कोको विश्वास छ कि क्वाड वास्तवमा अमेरिकाको “उक्साहट” मा चीन र रसियालाई अलग गर्न तयार छ। कूटनीतिको पर्दा पछाडि धेरै तनाव भइरहेको छ। रुसी विदेशमन्त्री सर्गेई लाभरोभले हिजो दिल्लीमा सो कुरा बताएका हुन् ।

उल्लेखनीय कुरा के छ भने, भारतको सैन्य तयारीको ठूलो हिस्सा अब चीन केन्द्रित छ। तालिबान फिर्ता भएपछि भारत कश्मीरको नियन्त्रण रेखालाई लिएर निश्चित रूपमा चिन्तित छ। तर अझ चिन्ताको विषय भनेको ‘ एलएसी ‘ मा चिनियाँ उपस्थिति रहेको छ। राफेल बेस हरियाणाको अम्बाला र पश्चिम बंगालको कालाईकुण्ड, हसिमारा हो। अरुणाचल प्रदेशको सीमामा अमेरिकी चिनियाँ युद्ध-हेलिकप्टर, उन्नत हाविट्जर, एल-७० वायु रक्षा प्रणाली र सुपरसोनिक क्रुज मिसाइलहरू तैनाथ गरिएको छ। पानागढ पहाडी युद्धमा दक्ष नयाँ ‘माउन्टेन स्ट्राइक फोर्स’ (९० हजार सैनिक) को मुख्यालय बनेको छ ।

सडक, पुल, अस्पताल, हवाई पट्टी लगायतका सैन्य पूर्वाधारहरू युद्धकालीन गतिविधिहरूमा ‘एलएसी’ वरपर निर्माण भइरहेका छन्। चीनको प्रयासको जवाफमा ‘अग्नि ५’ को सफल प्रक्षेपणको अर्थ सम्पूर्ण चीन अहिले परमाणु शक्ति सम्पन्न ‘अग्नि ५’ अन्तर्गत छ ।