– कमल पन्थी

समय व्यवस्थापन कार्य धेरै मानिसहरुकाे लागि समस्याकाे बिषय बन्दै आएकाे छ । तथापि अब समय व्यवस्थापन कार्य सहज बन्दै गएकाे छ । याे एक कला हाे र यस लेखमा समय व्यवस्थापनका केही शक्तिशाली प्रविधिहरू उल्लेख गरिएकाे छ । जसकाे माध्यमबाट हामीले समयलाइ राम्राे तवरले व्यवस्थापन गर्न सक्छाैं ।

 आफैलाई चिन्नुहोस्:

समय अनुसार चल्नकाे लागि हामीले सबैभन्दा पहिले आफैंलाइ चिन्नुपर्ने जरुरी रहन्छ । जसले गर्दा हामीलाइ अनुशासित बन्नमा सहयाेग पुग्छ ।

प्राथमिकता तय गर्नुहोस्ः

सबै कार्यहरू समान रूपमा प्राथमिकतामा पर्छन् भन्ने हुँदैन । यसकारण हामीले कुन काम  अत्यावश्यक  हाे र कुन कम महत्त्वपूर्ण हाे भन्ने छुट्याउन सक्नुपर्छ । अत्यावश्यकता र महत्वमा आधारित कार्यहरूलाई वर्गीकरण गर्नका लागि Eisenhower Matrix जस्ता उपकरणहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

 योजनाको शक्तिलाई बुझ्नुहाेस्

आफ्नो प्राथमिकता र समयसीमा प्रतिबिम्बित गर्ने तालिका बनाउनुहोस्। विशेष कार्यहरूको लागि समय रोक्न र आफ्नो योजनामा अडिग रहन क्यालेन्डर, प्लानर वा डिजिटल एप लगायतलाइ समेत  प्रयोग गर्न सकिन्छ । तथापि आवश्यकता अनुसार कुनै याेजनामा लचकता समेत अपनाउन सकिन्छ ।

बिहानकाे समयलाइ बढी महत्व दिनुहाेस्ः

तपाईको दिनको सुरुवात तपाईको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कार्यबाट गर्नुहोस्, जसलाई सबैभन्दा बढी ध्यान र ऊर्जा चाहिन्छ। यसले एक उत्पादक दिनको लागि टोन सेट गर्दछ र तपाइँलाई विचलित हुनबाट बचाइ सही दिशामा अघी बढ्न सहयाेग पुर्याउँछ ।

 समान कार्यहरू एकसाथ अघी बढाउन सकिन्छः

कन्टेक्स्ट स्विचिङलाई न्यूनीकरण गर्न र अधिकतम दक्षता बढाउन समान कार्यहरूलाइ सँगसँगै समूहबद्ध गरेर अघी बढाउन सकिन्छ । कामकाे  प्रकृति अनुसार तत्काल आवश्यक नभएका कामहरु दिनकाे निश्चिच समय वा चरणमा सम्पन्न गर्ने व्यवस्था/ बानी अङ्गाल्न सकिन्छ । जस्ताे कि दिनभरि पटकपटक  निरन्तर इमेल  जाँच गर्न र फेसबुक नाेटिफिकेसन हेर्नकाे  सट्टा यसकाे लागि निश्चित समय सेट गर्दा बढी लाभदायक हुन सक्छ ।

 विचलनबाट बच्नुहाेस्ः

हाम्राे  सबैभन्दा धेरै समय -बेकारका अनावश्यक काममा खर्च भइरहेकाे हुन्छ । जसले हामीलाइ मुख्य उद्देश्यबाट विचलित बनाइरहेका हुन्छन् । यस्ता विचलनहरु के-के छन् पहिचान गर्नुहोस् ।

सोशल मिडिया, फोन समाचार  मल्टिटास्किङ गतिविधिहरुबाट आफूलाइ  अलग राखाैं । साथै हाम्राे  ध्यान भङ्ग गर्ने वेबसाइटहरू चलाउनबाट समेत संयमित बनाैँ । विविध अवरोधहरू कम गर्न शान्त कार्यस्थान राेजेर निश्चित समयकाे लागि काममा जुटाैं ।

समय-समयमा विश्राम लिनुहोस्:

हामी निरन्तर काममा लागिरह्याैं भने यसले बर्नआउट निम्त्याउँछ। यसकारण आफ्नो दिमागलाई समय-समयमा रिचार्ज गर्न र ताजा गराइराख्न पटक पटक छोटो ब्रेकहरू लिने गराैं । जसले हाम्रा्े फोकस र उत्पादकत्वमा  ठूलाे चमत्कारी परिणाम दिन  सक्छ।

हुँदैन वा होइन भन्न पनि सिक्नुहोस्:

हामी अधिकांश व्यक्तिले अर्काे व्यक्तिले भनेकाे काम वा सल्लाहलाइ धेरै पटक हुँदैन भन्न सक्दैनाैं । यसले हामीलाइ अधिक वाेझ वा  ओभरलोड गराउन सक्छ । यसाे हुन  नदिनुहोस्। अरुकाे कुरालाइ स्वीकार्नु भन्दा पहिले आफ्ना प्राथमिकता र  प्रतिबद्धताहरूमा विशेष सजग रहाैं । किनकि आफ्नो समय र ऊर्जा जोगाउन आफैंले आफूलाइ निश्चित सीमाहरू तय गर्नु जरुरी रहन्छ ।

 आफ्नो प्रगतिलाइ ट्र्याक गर्न शुरु गराैं:

हामीले इलेक्ट्राेनिक्स उपकरणहरु प्रयोग गरेर वा अन्य अनावश्यक गतिविधिहरुमा संलग्न भएर कसरी समयलाइ अनावश्यक रुपमा नाेक्सान गरिरहेका छाैं  भन्नेमा सजग हाैं । यसकाे लागि हामी संलग्न भएका क्रियाकलापहरु मध्ये कुन सही हाे र अनावश्यक हाे भन्ने यकिन गराैँ । यसरी आफ्ना सबै गतिविधिहरू नोट गरेर आफ्नो समय बितिरहेकाे छ भन्ने आफैंले पत्ता लगाउन सक्नेछाैँ ।

 आफैलाई पुरस्कृत गराैंः

आफ्नो सानाे-ठूलाे हरेक सफलतामा उत्सव मनाउँ । जसले हामीलाइ थप उर्जा प्राप्तिमा सहयाेग पुर्याउनेछ ।

याे पनि याद गराैँ कि  समय व्यवस्थापन एउटा यात्रा हो, गन्तव्य होइन। समर्पण भाव  र अभ्यासकाे माध्यमबाट हामीले समय व्यवस्थापनको कलामा मास्टरी गर्न सक्नछाैं ।  जसबाट हामीले आफ्नाे उत्पादकत्व बढाउन,  तनावहरुलाइ घटाउन  र आफ्नो जीवनमा अधिक नियन्त्रण कायम राख्न सफल हुनेछाैँ ।

र अन्त्यमा याे पनि……….. 

• यथार्थपरक लक्ष्यहरू सेट गर्नुहोस् र तिनीहरूलाई साना, प्राप्त गर्न सकिने विभिन्न  चरणहरूमा विभाजन गर्नुहोस्।
• आफ्नो फाइदाको लागि प्रविधि प्रयोग गर्नुहोस्:
  • जस्ताे कि समय ट्र्याकिङ एपहरू एवं टुल्सहरु । जसबाट हाम्राे उत्पादकत्व अभिवृद्धि हुन सकाेस् ।
• पर्याप्त सुत्नुहोस् र आफ्नो स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिनुहोस्। राम्रोसँग आराम गरिएको शरीर र दिमागले  हामीलाइ उच्च सफलता उन्मुख बनाउनेछ ।
• आवश्मयक पर्दा मद्धत माग्न पनि नडराउनुहोस्।
• सहकर्मी वा सल्लाहकारहरूबाट सल्लाह लिनुहोस् ।
•  तपाईंलाई उपलब्ध हरेक स्रोतसाधनहरूकाे उच्चतम प्रयोग गर्नुहोस्।

आफ्नो दैनिक दिनचर्यामा यी शक्तिशाली प्रविधिहरू समावेश गरेर, तपाईं आफ्नो समय व्यवस्थापन सीपहरू परिवर्तन गर्न सक्नुहुन्छ । जसबाट आफ्न लक्ष्यहरू अझ सहजता र दक्षताका साथ प्राप्त गर्न सकिनेछ ।