सशिन जोशी,
प्रमुख कार्यकारी निर्देशक, जावलाखेल ग्रुप अफ इण्डष्ट्रिज

को हुनुहुन्छ सशिन जोशी ?
नेपालमा लामो समय विभिन्न बैंकहरुको नेतृत्व गरिसक्नुभएका र व्यावसायिक क्षेत्रमा राम्रो छवि बनाउनुभएका व्यक्ति हुनुहुन्छ सशिन जोशी । नबिल र एनआइसि एसिया लगायतका बैंकहरुलाई प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको भूमिकामा रही नेतृत्व गर्नुभएका जोशी हाल जावलाखेल ग्रुप अफ कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी निर्देशकको भूमिकामा हुनुहुन्छ । हाल जावलाखेल गु्रप अफ इण्डष्ट्रिज अन्तरगत एसियन डिष्ट्रिलरी, फुड वेभरेज टेक्नोलोजी एण्ड रिसर्च सेन्टर, हिमालयन डिष्ट्रिलरी, जेडिआई डिष्ट्रिब्युसन, राज ब्रुअरी, रोलिङ रिभर डिष्ट्रिलरी, विजय डिष्ट्रिलरी सञ्चालनमा छन् ।

जावलाखेल ग्रुप अफ कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी निर्देशक शशिन जाेशी कम्पनीको सुशासनमा आफूले विशेष महत्व दिएको जोशी बताउनुहुन्छ उहाँ । आफू जावलाग्रुपमा जोडिएपछि कम्पनीलाई विशेष प्रणालीबाट चलाउने काम भएको, कम्पनीका विभिन्न खर्चहरु कटौती गरिएको, नयाँ उत्पादनहरु बजारमा ल्याइएको जोशी बताउनुहुन्छ । आन्तरिक एवं व्यवस्थापकीय सुधारको लागि आफ्नो योगदान महत्वपूर्ण रहेको दावी गर्नुहुन्छ जोशी ।

जाेशीकाे व्यक्तिगत जीवनशैली

जोशी हरेक दिन विहान ९ बजे भित्र अफिस आइसक्नुहुन्छ । कार्यालयबाट बेलुका निस्कँदा छिटोमा पनि ७–८ त बजिहाल्छ । व्यवस्थापनको उच्च पदमा रहेको व्यक्तिले केही समय अध्ययनको लागि पनि छुट्याउनुपर्छ भन्ने जोशीको धारणा छ । विश्वमा के भइरहेको छ भन्ने सम्बन्धमा पनि जानकारी हासिल गर्नैपर्यो । तत्कालिन घटना बारे समाचारका माध्यमहरुबाट जानकारी हासिल गर्न सकिन्छ भने पुस्तक अध्ययनले बाहिर विकास भएका नयाँ प्रविधि, खोज र तरिकाहरुबारे सदैव उर्जाशिल बनाइराख्छन् ।

संस्थागत नेतृत्वको लामो अनुभव हासिल गर्नुभएका जोशीसँग नेपालको व्यावसायिक वातावरण एवं राज्यका नीतिहरुको व्यवसाय प्रभाव सम्बन्धमा रही तयार गरिएको सामाग्री यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।

अहिलेकाे अवस्था

अहिले नेपालको मात्र नभई विश्वभरकै अर्थतन्त्र कमजोर अवस्थामा छ । हाम्रो अर्थतन्त्र मन्दीको अवस्थामा छ । तथापि हरेक परिस्थितिमा हामीले हरेश नमानी निरन्तर आफूलाई क्रियाशिल बनाइरहनुपर्ने हुन्छ । म यस कम्पनीको व्यवस्थापनको माथिल्लो जिम्मेवारीमा भएको व्यक्ति नै हरेश खाने हो भने बाँकी तल्लो तहका व्यक्तिहरु स्वतः विचलित हुनेछन् । यसकारण टीमका अन्य सदस्यहरुलाई समेत निरन्तर प्रेरित गरिरहनको लागि समेत म आफू ऊर्जामय स्थितिमा हुनुपर्छ र रहँदै आएको पनि छु । मलाई लाग्छ, कालो बादल सधैं मडारिइरहँदैन । कठिन परिस्थितिमा पनि टेक्ने खुट्टालाई नछोडी दह्रो राखिराख्ने हो भने अवस्था पुःन अवश्य सुधार हुनेछ ।

संस्थालाई सफल बनाउने आधारहरु

कुनै पनि संस्थालाई सफल बनाउनको लागि व्यवस्थापनको उच्च पदमा रहेको व्यक्तिको जीवनशैलीले ठूलो अर्थ राख्छ । माथिल्लो पदको व्यक्तिको निर्देशन अनुसार नै अन्य व्यक्तिहरुले पनि काम गर्ने भएको हुनाले व्यवस्थापन तहका व्यक्ति सदैव केही कुरा सिक्नको लागि जागरुक भइरहनुपर्छ । नयाँ कुराको ज्ञान, अनुशासन, टीम परिचालन र व्यवस्थापन क्षमता बिना व्यवस्थापन कार्यमा सफल हुन सकिँदैन । संस्थागत सफलता एक व्यक्तिको पहलबाट मात्र सम्भव हुँदैन । यसकारण संस्थागत सफलताको लागि टीम व्यवस्थापनको ठूलो महत्व हुने गर्दछ । सफलता प्राप्तिको निम्ति मेहनत पनि निकै महत्वपूर्ण रहन्छ । मेहनत नगरी हामी कोही पनि सफल हुन सक्दैनौं । संस्थाको जिम्मेवारीमा रहेको व्यक्ति समयसीमामा मात्र बाँधिनु हुँदैन । संस्थागत रुपमा सफल हुनको लागि त्यहाँको नीतिगत मान्यता भित्र टेकेर काम गर्नुपर्छ । आफूले जे बोलिन्छ त्यो गर्ने र काममा समर्पित हुने साथै व्यक्तिगत र संस्थागत स्वार्थ छुट्याउन सक्ने सामथ्र्य पनि नेतृत्वमा रहने व्यक्तिको लागि अत्यन्तै आवश्यक हुन जान्छन् । अर्थात् कुनै संस्थामा काम गर्ने समयमा उक्त संस्थाको उन्नती प्रति पूर्ण रुपमा समर्पित हुनुपर्छ ।

लक्ष्य निर्धारण

नेतृत्व तहको व्यक्ति निश्चित लक्ष्य सहित अघी बढ्न सक्नुपर्छ । आफ्नो कम्पनीको उद्धेश्य के हो ? त्यस उद्धेश्यमा टेकेर संस्थालाई अहिलेको अवस्थाबाट कति बर्षमा कुन स्थितिमा पुर्याउने हो भन्ने सम्बन्धमा अघी बढ्नु निकै महत्वपूर्ण हुन्छ । सोही बमोजिम श्रोतसाधन समेतको व्यवस्थापन गर्न सकेको खण्डमा अवस्थालाई सुधार्दै लैजान सकिन्छ । संस्थाको दिगो विकासको लागि मानव संशाधन, पुँजी, प्रविधि, व्यवस्थापन, पद्धति लगायतको अलावा स्पष्ट दृष्टिकोण आवश्यक रहन्छ । जुन उद्धेश्यमा कम्पनी अघी बढिरहेको हुन्छ, त्यसलाई सार्थक बनाउन सम्पूर्ण टीम एकजुट हुनु जरुरी रहन्छ ।

नेपालमा विकास सम्भावना

नेपाल निकै राम्रो सम्भावना भएको देश हो । यहाँ अथाह सम्भावनाहरु छन् । उद्योग क्षेत्र बिना ठूलो मात्रामा रोजगारी सृजना गर्न सकिँदैन । यसकारण आवश्यकता अनुसार वैदेशिक लगानीका उद्योगहरु समेत सहज रुपमा नेपालमा आउन सक्ने वातावरण सृजना गर्नुपर्छ ।सूचना प्रविधि क्षेत्र नेपालको एउटा राम्रो सम्भावना भएको क्षेत्र हो । राज्यले यसलाई अहिले सम्म विशेष महत्व दिन सकेको छैन । तैपनि जागरुक युवाहरुले यस क्षेत्र मार्फत ठूलो योगदान गरिरहेका छन् । हामीले पर्यटनलाई सम्भावना क्षेत्र त मान्दै आएका छौं । पर्यटनको तुलनामा सूचना प्रविधि क्षेत्र अझ बढी सम्भावना भएको क्षेत्र हो । यसमा राज्यको अहिले सम्म ध्यान जान सकेको छैन । राज्यले सहयोग गरे पनि नगरेपनि उचित कानुन बनाएपनि नबनाएपनि यस क्षेत्रमा युवाहरु स्वतःस्फूर्त रुपमा संलग्न छन् । नेपाललाई विश्वसँग जोड्ने राम्रो सम्भावना भएको र कम लगानीबाट ठूलो आर्थिक लाभ हासिल गर्न सकिने क्षेत्र समेत हो सूचना प्रविधि क्षेत्र ।

सुशासन

नेपालमा हामीले यहाँका सम्भावनाहरुलाई वास्तविकतामा बदल्नको लागि सुशासनमा हामी प्रतिबद्ध हुनैपर्छ । सुशासन माथिल्लो तहबाट नै सुधार हुनुपर्ने आवश्यकता रहन्छ । तल्लो तहबाट शुरुवात गरिएको सुशासनले ठूलो प्रभाव पार्न सक्दैन । सुशासन व्यापारिक संस्थाहरुमा मात्र नभई राजनीतिमा पनि आवश्यक छ । व्यावसायिक क्षेत्रमा त आवश्यक छ नै । साथै राज्यका सबै नियम कानुनहरु स्पष्ट हुनुपर्छ । आपसमा बाझिने किसिमका हुनुहुँदैन । नियम कानुनहरु राष्ट्रका सबैलाई समान रुपमा लागु हुनुपर्छ । यसो हुन सकेको खण्डमा मात्र कानुनी राज्यको सबैलाई प्रत्याभूति हुन सक्छ ।

राजनीतिक स्थायित्व

व्यावसायिक क्षेत्रको राम्रो विकासको लागि राजनीतिक स्थायित्व निकै नै महत्वपूर्ण हुन्छ । यदि म कुनै व्यवसायमा संलग्न हुन चाहन्छु भने राज्यका नीति भित्र नै रहेर व्यवसाय गर्ने हो । व्यवसाय गर्ने व्यक्तिले कम्तीमा पनि भावी १० बर्षको लागि सोच्नुपर्छ । अहिले व्यवसायमा सम्भावना देखेर ठूलो लगानीमा फ्याक्ट्री स्थापना गरेको व्यक्तिलाई राज्यले १–२ बर्षमा नै नीतिनियमहरु परिवर्तन गरेको अवस्थामा उ निरुत्साहित हुन पुग्छ । यस्तो स्थितिमा व्यावसायिक वातावरण सफल बन्न सक्दैन । यसकारण हामीले सबैभन्दा पहिले दीर्घकालिन व्यावसायिक वातावरण निर्माणलाई पनि जोड दिनु जरुरी रहन्छ । यसो हुन सकेको खण्डमा हामीले विदेशी मुलुकहरुबाट लगानीको लागि ठूलो रकम भित्र्याउन सक्छौं ।

नीतिगत सुधारको आवश्यकता

नेपालमा ठूला उद्योग स्थापनाको लागि लामो समय भाडामा दिने व्यवस्था छैन । भारतमा सरकारले निजी व्यवसायलाई प्रवद्र्धन गर्न ४९ बर्ष सम्म सस्तोमा भाडामा दिने व्यवस्था छ । हामीसँग बाटो पनि राम्रो छैन । हामीसँग प्रयाप्त विद्युत पनि उपलब्ध छैन । नेपालमा यस्ता थुप्रै समस्याहरु छन् । यी सबै कुरा सुधार्न सकेमात्र हाम्रो अवस्था सुध्रिन सक्छ ।
यी समस्याहरुको अलावा नेपालमा घरमा बसेर नै कम्पनी खोल्न सक्ने गरी व्यवस्था गर्नुपर्ने जरुरी छ । ठूला उद्योगलाई नेपालमा भित्र्याउनको लागि १ महिना भित्र दर्ता लगायतका सबै प्रक्रियाहरु सहज रुपमा पूरा गर्न सक्ने गरी व्यवस्था गर्न सक्नुपर्छ ।
अहिले राज्यले एकद्वार नीति त भन्दै आएको छ । साथै दर्जनौं निकायबाट स्वीकृति लिनुपर्ने अवस्थालाई भने सुधार गर्न सकेको छैन । के यस्तै व्यवस्थालाई एकद्वार प्रणाली भन्न मिल्छ ? राज्यले जबसम्म निजी क्षेत्रलाई पूर्ण रुपमा व्यवसायमा समर्पित बन्ने वातावरण सिर्जना गर्न सक्दैन । तब सम्म हाम्रो राम्रो तवरले विकास हुन सक्दैन ।

अन्त्यमा

नेपालमा अहिले सम्म व्यवसायमैत्री वातावरण बन्न सकेको छैन । अहिले सम्म नेपालमा उद्योग व्यवसायका लागि हाम्रा प्रावधानहरु झण्झटिला छन् । यी झण्झटिला व्यवस्थाहरु परिमार्जन नगरी नेपालमा ठूलो मात्रामा विदेशी लगानी भित्र्याउन सक्दैनौं । हामीमा भारत र चीनका ठूला कम्पनीसँग अहिलेको अवस्थामा नै प्रतिष्पर्धी बन्न सक्ने क्षमता छैन । हामी भू–परिवेष्ठित देश भएको कारण हाम्रो उत्पादन एवं यातायात खर्च बढी पर्ने स्थिति रहन्छ । यस्तो अवस्थामा हामीले सम्भव भएसम्म आयात प्रतिष्थापनमूलक उद्योग पहिचान गरी ती उद्योगहरुलाई प्रवद्र्धन गर्नु जरुरी रहन्छ । यसको अलावा यदि हामी उच्च मूल्यका कृषिजन्य वस्तु उत्पादनलाई जोड दिने हो भने कृषिको व्यावसायिकरण कसरी गर्न सकिन्छ भन्नेमा केन्द्रित हुनुपर्छ ।