जलेश्वर (महोत्तरी), २७ फागुन: नेपाल र भारतको मिथिलाञ्चल क्षेत्रमा प्रत्येक वर्ष फागुन महिनामा सञ्चालन हुने १५ दिने माध्यमिकी परिक्रमा यात्रा हाल संचालन हुँदैछ। धार्मिक मान्यताअनुसार, यो यात्रामा सहभागी भएसँगै मोक्ष प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।

नेपालको जलेश्वरनाथ महादेव मन्दिर का पुजारी उपेन्द्र पाठकका अनुसार, भगवान् रामचन्द्र (मिथिलाबिहारी) र माता सीता (किशोरीजी) को डोला (पालकी) सहित गरिने यस यात्राले संसारका सबै दुःख–कष्टबाट मुक्ति दिलाउने धार्मिक विश्वास रहेको छ। १५ दिनसम्म चल्ने यो लामो पैदल यात्रा भएकाले मिथिलाको महाकुम्भ का रूपमा समेत यसलाई मानिन्छ।

नेपाल र भारतको धार्मिक, सांस्कृतिक एवं परम्परागत सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउने यो यात्राका क्रममा नेपालका ११ र भारतका ४ गरी १५ विश्रामस्थल (पराव) रहेका छन्। पौराणिक ग्रन्थ मिथिला महात्म्य अनुसार, १८औँ शताब्दीदेखि यो यात्रा निरन्तर माध्यमिकी परिक्रमा का रूपमा मनाइँदै आएको हो। यात्रुहरूले नेपालका १०७ र भारतका २६ किलोमिटर गरी जम्मा १३३ किलोमिटरको पैदल यात्रा तय गर्ने परम्परा छ।

परिक्रमा यात्राको प्रारम्भ र मार्ग

हरेक वर्ष फागुन शुक्ल प्रतिपदा को साइतमा सुरु हुने यो धार्मिक यात्रा फागुन पूर्णिमा (होली पर्व) का दिन जनकपुरधाम मा पुगेर समापन गरिन्छ। प्राचीन मिथिला राज्यका राजा जनक ले मिथिलाको राजधानी जनकपुर का चार प्रमुख शिवालय (कलानेश्वर, जलेश्वर, क्षीरेश्वर र सप्तेश्वर) लाई आधार मानी परिक्रमा यात्रा सुरु गरिएको किंवदन्ती छ।

परिक्रमा यात्रा मिथिला नगरपालिकाको कचुरी गाउँस्थित मिथिलाबिहारीको कुटीबाट भगवान् रामचन्द्र र माता सीताको डोला (पालकी) सहित धार्मिक विधिअनुसार प्रारम्भ हुन्छ। त्यसपछि जनकपुरको अग्नि कुण्ड हुँदै हजारौँ साधु–सन्त, भक्तजन, झाँकी, भजनकीर्तनसहित यात्रा अगाडि बढ्छ।

परिक्रमा मार्ग र विश्रामस्थल (पराव)

१. जनकपुरको हनुमानगढीबाट प्रारम्भ
२. पहिलो दिन: भारतको कलानेश्वर
3. दोस्रो दिन: भारतकै गिरिजास्थान
4. तेस्रो दिन: नेपाल प्रवेश गर्दै मटिहानी
5. चौथो दिन: महोत्तरी सदरमुकाम जलेश्वर
6. पाँचौँ दिन: मडै गाउँ
7. छैटौँ दिन: बलवा नगरपालिकाको ध्रुवकुण्ड
8. सातौँ दिन: कञ्चनवन (भङ्गहा)
9. आठौँ दिन: धनुषाको पर्वता
10. नवौँ दिन: धनुषाधाम
11. दशौँ दिन: षटोषर
12. एघारौँ दिन: औरही
13. बाह्रौँ दिन: भारतको करुणा
14. तेह्रौँ दिन: भारतको विशौल
15. पन्ध्रौँ दिन: पुनः जनकपुरधाम, जहाँ होली पर्व मनाएर यात्रा समापन गरिन्छ।

तीन पुस्ताको सहभागिता र परम्परागत महत्त्व

नेपाल–भारतका हजारौँ भक्तजन सहभागी हुने यस यात्रामा मिथिलाञ्चलका हरेक गाउँबस्तीबाट तीनै पुस्ताका व्यक्तिहरूको उल्लेखनीय सहभागिता रहने गरेको छ। कतिपय परिवारका सदस्यहरूले पाँच, सात वा दश पटकसम्म यात्रा गरिसकेको पाइन्छ।

जलेश्वर उद्योग वाणिज्य सङ्घ का अध्यक्ष शिवचन्द्र चौधरीका अनुसार, परिक्रमा यात्राका क्रममा नेपाल–भारतका १५ वटै विश्रामस्थलमा वृहत् मेला लाग्ने गर्दछ। यस मेलामा लाखौँ रुपैयाँको आर्थिक कारोबार हुने तथा खाद्यान्न, दैनिक उपभोग्य सामग्री, खेल–मनोरञ्जनका सामान, धार्मिक वस्त्र, पुस्तक तथा अन्य सामग्रीहरूको किनमेल हुने गर्दछ।

यस वर्ष फागुन १५ गतेदेखि सुरु भएको माध्यमिकी परिक्रमा यात्रा फागुन २९ गते सम्पन्न हुनेछ।