• पुष्पलाल पाण्डे

पूर्ब लालिम्य भएर उदाउँदै थियो । क्षितिज अर्को नयाँ दिनको सङ्केत गर्ने हतारोमा थियो। एउटा अर्को बिहानी जन्मिने बेलाको त्यो प्रसव समय मेरा लागि भने त्यति सुहाउँदो थिएन ।

बाहिर चरिको चिरबिर सङ्गै भित्र सातौ तलाको ओछ्यानमा बाले अन्तिम सास फेर्दै हुनुहुन्थ्यो । बाहिर उज्यालिदै गर्दा भित्र बाका आखामा कालो बादल छाइसकेको थियो । त्यो बिहान अर्थात ०७१ जेठ ९ को बिहान । बाले आँखा चिम्लिदैगर्दा अँध्यारोको अनुभुती मैले गरेको थिए । सिङ्गो क्याबिनमा बा, डाक्टर मनमोहन सिंह र म मात्रै थियौ । डाक्टर सिंह अप्रेसनको तयारी गर्दै थिए । तर बाले डाक्टर सिंह र उनको टिमले गर्ने अप्रेसन सम्म पनि पर्खनु भएन । चिम्लिक्क आँखा चिम्लिदिनुभो र संसार छोडिदिनुभो ।

बा मर्नु भो । मलाई लाग्यो बासङ्गै सबै गयो । जेठको पौने तीन काठमाडौँ उठ्दै हुन्थ्यो । तर दिल्ली भर्खर सुत्ने तरखरमा थियो । बा निर्जीव हुनुभएको थियो । अनुहार हेरे सदाझैँ मुस्कानमै हुनुहुन्थ्यो । भाषण गर्न लागेजस्तै चोर औंला ठड्याउनु भएको थियो । बा मुसुक्क हास्नु भएको थियो । म भने रुदा रुदै रित्तिएको थिए । आसु सकिएकोले होला आँखा पिरा भएका थिए । कसैलाई खबर गर्न सकेको थिइन ।

बिहान सात बजे बाको अप्रेसन थियो । बिहान पाँच बज्नै लाग्दा दिल्लीमा उपलव्ध साथीहरू आउनु भयो ।

बाको अप्रेसन हुन्छ र बा बाच्नुहुन्छ । मेरि यत्ती अभिलाषा थियो । बिहान जम्मा हुँदै गरेका तमाम साथीहरू पनि यहि सोच्दै र कामना गर्दै थिए । बाको हकमा डाक्टर सिंहको अप्रेसनको तयारी काम लागेन । उहाँलाई चाहाने तमाम समर्थक , शुभेच्छुक हरुको कामनाले पनि काम गरेन । न त काम गर्‍यो छोराको पुकारले पनि । यी केही नसुनी बा जानू भयो । हिजोसम्म सबका कुरा सुन्ने । सबैका दुख बुझ्ने । कसैलाई कहिल्यै नबिझ्ने बा आज कसैका कुरा नसुनी जानुभो । सबैका मन बिझाउदै जानुभो ।

बा जानुभो । बढो विषाद मनैभरी भयो । बेदना र पिडाले मन पोलिरह्यो । दिल्लीजस्तो ठाँउमा एकछिनमै सयौं साथिहरु जम्मा हुनुभयो । बाप्रती श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्नुभयो । समवेदना दिनुभयो ।

बाको शव लिएर सुनौलीबाट हामी हाम्रो देश छिर्‍यौ । हजारौं सोकिलजनहरु सोकाकुल हुनुहुन्थ्यो । सबैको अनौठो सम्मान थियो बाप्रती । भैरहवा , बुटवल त पुरै शोकाकुल थियो । तानसेन रुदै पर्खिरहेको थियो बाको शब यात्रा । रिडि पुग्दा रिडि र कालीगण्डकी घोप्टिइ घोप्टिइ रोइरहेका थिए । जनजनका आखाबाट बगेका कालिदहले सबका मन हिलाम्य थिए ।

बाको अनायास गमनको वेदना सङ्गै मैले जनजनको बाप्रतिको सम्मान हेरिरहेको थिए । बलेटक्सार पुगेपछि म झल्यास्स भए । यति बेलासम्म बित्नु भो भन्ने ठानेका मेरा बा जुरुक्क उठेझै लाग्यो । बिरबहादुर ढेगा ८६ ले बाको शबलाइ अङ्गालो हाल्दै भनेका कुराले मलाई लाग्यो बा त मर्नु भएको छैन । त्यसपछि त मैले सडकको पदचाप सुने, लमतन्न तेर्सिएका पाइप र पाइप भित्र सुलुलु बग्दै गरेको पानीको कलकल आवाज सुने ।सडकले भन्यो यो सडकको हर कणमा टोमलाल पाण्डे हुनुहुन्छ । कानैमा आएर सडकले भन्यो – कसले भन्छ टोमलाल मर्‍यो भनेर ? जबसम्म यो सडक रहन्छ तबसम्म टोमलाल पाण्डे बाचिरहन्छ । धाराको छर छर आवाजले त्यही भन्यो । खेतको बिचमा लमतन्न तेर्सिएको कुलोदेखी गाउँको बिद्यालयले भन्यो – तिम्रा बा उनका सयौ कृतिहरुमा बाँचिरहेका छन ।

त्यसपछि मलाई पनि लाग्यो – होत हाम्रा बा हजारौं गाउँलेहरुका नागरिकतामा पनि जीवितै हुनुहुन्छ । अन्यायमा परेका लाखौं दुखिजनको न्यायिक मनमा बा हुनुहुन्छ ।

खानेपानीका पाइपका डोब खोत्ल्दै जादा बा भेट्न थाले । बिध्यालय क्याम्पसका चोटा चोटामा बाको मधुर मुस्कान देख्न थाले । गाउँ गाउँ पुगेको बिजुलिको बिजुलिको प्रकाशमा बाको अन्तस्करण सुन्न थाले । त्यसपछि लाग्यो बा त आफ्नो सेवाभावमा जीवन्त हुनुहुँदोरहेछ । निष्ठा र इमानमा अटल हुनुहुँदोरहेछ । आफ्नो पौरख कृतिमा अमर हुनुहुँदोरहेछ ।

अहिले त म तम्घास प्युठान मोटर बाटोमा बा देख्छु । बाङ्ग्रा धुर्कोट खानेपानीको कलकलमा बा भेट्छु ।

बाले निर्माण गरेका सयौँ एमाले कार्यकर्तामा बा भेट्छु । बाले सेवा गरेका हजारौं गुल्मेलिहरुमा बा भेट्छु । अर्थात निष्ठा, सेवा र इमानमा बा भेट्छु । सधैँ चिटिक्क पर्ने र छड्के टोपिमा ढ्ल्केर हिँड्ने हाम्रा बा म हर मनहरुमा भेट्छु