गोपाल बुढाथोकी, प्रिन्सिपल, लालिगुराँस नेशनल स्कुल

अघिल्लो बर्ष नेपाल सरकारले लकडाउन गरेसँगै नेपालका सबैजसो संघसंस्था, कार्यालय, स्कुल कलेजहरु बन्द भए । स्कुलहरु बन्द भएपछि अनलाइनबाट शैक्षिक कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्नुपर्ने अवस्था आयो । यद्यपि सबैको पहुँचमा अनलाइन शिक्षा पुर्याउन सहज थिएन ।

हाम्रो यस लालिगुराँस स्कुलमा मात्रै ६८ जिल्लाका विद्यार्थीहरु अध्ययन गर्छन् । अधिकांश विद्यार्थीहरु उपत्यका भन्दा बाहिरी जिल्लाका नै छन् । लकडाउन हुने अवस्था सृजना भएपछि ती बाह्य जिल्लाका अभिभावकहरु आफ्ना बालबच्चा समेत साथमा लिएर आफ्नै घर फर्कनुभयो । नेपालका ग्रामीण क्षेत्रमा अझै पनि इन्टरनेटको सहज पहुँच विस्तार हुन नसकेको र स्तरीय मोबाइल, ल्यापटप, कम्प्युटर जस्ता साधनहरु समेत सबैको पहुँचमा नभएको कारण सबै विद्यार्थीहरु अनलाइन कक्षामा सहभागि हुन सक्ने अवस्था पनि रहेन ।

कतिपय विद्यार्थीहरु डिभाइसको अभावको कारण अनलाइन कक्षामा सहभागि हुन सकेनन् त कतिपय इन्टरनेट पहुँचको अभावले । जसले गर्दा सीमित ठाउँका मानिसहरु मात्र यस्तो सुविधाबाट लाभान्वित हुन सके । सबै विद्यार्थीहरुलाई भौतिक रुपमा उपस्थित गराई शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न नसक्दा अनलाइन माध्यमबाट शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालनको विकल्प थिएन । यद्यपि यसरी सञ्चालन गरिएको अनलाइन कक्षालाई आंशिक रुपमा मात्र सफल रहेको मान्न सकिन्छ ।

नेपाल सरकारले असार देखि अनलाइन माध्यमबाट शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने भनेर सर्कुलर गरेपछि हामीले अनलाइन माध्यमबाट शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गरेका छौं । असार भन्दा पहिलेका महिनाहरुमा हामी सबै अलमल्लमा रह्यौं । अब के हुने हो भन्ने कसैलाई थाहा थिएन । अनलाइन कक्षा सञ्चालन शुरु भएपछि पनि उपत्यका बाहिरका विद्यार्थीहरु न त काठमाडौं आउन नै सम्भव रह्यो, न त आफ्नो घरबाट नै शिक्षा लिन सक्ने स्थिति बन्यो । जसले गर्दा लकडाउनको कारण शिक्षा क्षेत्रमा निकै ठूलो नोक्सानी पुग्यो ।

हामीले अनलाइन कार्यक्रम प्रभावकारी बनाउने उद्देश्यले आफ्नै अलग सफ्टवेयर निर्माण गरेर नै हामीले अनलाईन शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गरेका थियौं । हुनतः हामी पनि अनुभवी थिएनौं । विद्यार्थी र अभिभावकहरु पनि अनलाइन कार्यक्रमको लागि अनुभवी हुनुहुँदैनथ्यो । त्यसकारण शुरुको अवस्थामा समस्या सृजना हुनु स्वभाविक थियो ।

कात्तिक-मंसिर पछि गोकर्णेश्वर नगरपालिकाले भौतिक रुपमा नै शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्छ भन्ने निर्णय गर्याे । कार्यान्वयनमा भने चुनौती नै देखियो । गोकर्णेश्वर पछि तारकेश्वर नगरपालिकाले विद्यालय सञ्चालनको निर्णय गर्यो । तारकेश्वरमा भने विद्यालयहरु सञ्चालन नै गरियो । सोहीबमोजिम हामीले मंसिर २१ बाट प्रत्यक्ष रुपमा शैक्षिक कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्यौं । शुरुमा माथिल्लो कक्षाबाट शुरु गरेर माघ महिना देखि हामीले पूर्ण रुपमा कक्षाहरु सञ्चालन गर्यौं । शुरुका महिनाहरुमा विद्यालय तहका बालबालिकामा कोभिड–१९ को प्रभाव खासै देखिएन । तर पछिल्लो समय विश्वभर पुनः कोरोना संक्रमितहरुको सङ्ख्या बढ्दै गएको छ । यसले पुनः समस्या सृजना हुने अवस्था देखिएको छ ।

अनलाईन प्रणालीको उपलब्धि
यस बर्ष अनलाइनबाट शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन मात्र नभई विद्यार्थीको परिणाम पनि मापन गरिएको छ । नयाँ परिवेश र वातावरणमा प्रविधिको प्रयोगबाट परिक्षा दिने व्यवस्था केही अप्ठ्यारो त रह्यो नै । तैपनि नयाँ प्रविधिसँग जोडिने अवसर कोरोनाले सृजना गरेको छ । यसरीे प्रविधिसँग निकटतम रहेर अघी बढ्दा विद्यार्थीहरुलाई दीर्घकालिन रुपमा भने लाभ हुने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।

साथै तारकेश्वर नगरपालिकामा मंसिरबाट भौतिक उपस्थितिमा शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गरेको अवस्थामा विद्यार्थीहरुले अनलाइन र भौतिक उपस्थिति दुवै तरिकाबाट शैक्षिक कार्यक्रमको अनुभव हासिल गरेका छन् । अनलाइनमा प्रभावकारी रुपमा सिक्न नसक्नेहरुलाई पुनः भौतिक कक्षाबाट समेत पढ्ने वातावरण मिलेकोले यस बर्ष विद्यार्थीलाई ठूलो नोक्सानी भने हुन सकेन । विद्यार्थीहरुले अन्तिम परिक्षा समेत गर्दा ३ ओटा परिक्षा भौतिक रुपमा उपस्थित भएर नै दिने स्थिति बन्यो । समग्रमा हेर्दा विज्ञान, कम्प्युटर जस्ता विषयहरु बढी प्रभावकारी भएको साथै परम्परागत विषयहरुमा उपलब्धि कम रहेको देखिन्छ ।