हरेक मानिसको अन्तिम लक्ष्य सफलता हुन्छ । तर सफलताको परिभाषा हरेक मानिसको फरक–फरक हुन सक्छ । त्यो उसको जीवन संघर्ष एवं भोगाईमा आधारित हुन सक्छ ।

यहाँ हामी स्टिभ जब्सको सफलता बारे उनी आफैंले स्ट्यान्डफर्ड विश्वविद्यालयको दिक्षान्त सामारोहमा व्यक्त गरेका आफ्नो जीवनका ३ महत्वपूर्ण घटनाहरुलाई उल्लेख गर्दैछौं ।

पहिलो प्रशंगः कलेजको पढाई छोड्नु र पनि कलेज गईरहनु

स्टिभ जब्सले स्नातक अध्ययनको लागि कलेजमा भर्ना भएर ६ महिनामै कलेज छाडेका थिए । तैपनि उनी बाँकी १८ महिनासम्म अध्ययनको लागि कलेजमा गइरहे । किनकि उनी अन्य कक्षाहरु छोडेर केवल आफ्नो रुचि अनुसारका कक्षाहरु मात्र लिने गर्थे । कलेज छोडेर पनि कलेज गइरहनु ?  हो, यो अन्य व्यक्तिहरुको लागि हास्यास्पद लाग्न सक्छ । यसबारे स्टिभले आफ्नो भाषणमा अनौठो उत्तर दिएका थिए ।
उनको जन्म हुनुभन्दा पहिले देखि नै यसको सुरुवात भएको थियो । कसरी त ? उनकी आमा एक जवान अविवाहित महिला थिइन् । उनी आफ्नो छोरा अन्य कुुनै मानिसलाई धर्मपुत्रको रुपमा दिन चाहन्थिन् । एक व्यक्तिले उक्त प्रस्तावलाई स्वीकार गरे । केही महिना पछि स्टिभलाई कलेज पठाउने वाचा सहित नयाँ अभिभावकको जिम्मा लगाईयो ।

सोही सर्त अनुसार स्टिभ १७ वर्ष उमेर पुगेपछि कलेज गए, जुन कलेज अत्यन्तै महँगो थियो, त्यो स्ट्याण्डफर्ड थियो । तर उनले कलेजमा अध्ययनको महत्व नै देखेनन् । जीवनमा आफू के गर्न चाहन्छु र कलेजले कसरी मद्दत गर्नेछ भन्ने कुरा थाहा पाउन सकेनन् उनी । त्यसकारण आमाबुवाको बचत खर्च सकाउनु भन्दा कलेज छोड्ने निर्णयमा पुगे उनी । उनको लागि यी सबै डरलाग्दा निर्णयहरु थिए । तर ‘जे हुन्छ राम्रोको कै लागि हुन्छ’ भन्ने सोच लिएर अगाडि बढिरहे । सोहीकारण उनी आफ्ना रुचिका कक्षाहरु मात्र लिन थाले । यी सबै कुरा उनको लागि सजिला थिएनन् । उनीसँग बस्ने, सुत्ने ठाउँ थिएन । साथीको कोठाको भुइमा सुत्नुपथ्र्यो । राम्रोसँग खाना पाउँदैनथे । उनी हरेक आइतबार ७ माइल हिँडेर कृष्णको मन्दिरमा जान्थे । हप्ताको एकदिन भएपनि पेटभरि खाना खान पाऊँ भनी उनी प्रार्थना गर्दथे ।

उपलब्धि र सन्देशः

उनले कलेजको औपचारिक कलेज छोडेर आफ्ना इच्छा बमोजिमको काम मात्र गरे । यसकारण कलेजबाट उनले क्यालिग्राफी अध्ययन गरे-सिके । जसमा उनले सेरिफ र सेन्स सेरिफ टाइप फेसहरु विभिन्न अक्षरहरुको विचमा स्पेस कसरी बनाउँने र राम्रो टाइपोग्राफीलाई अझ कसरी उत्कृष्ट बनाउने भन्ने कुराहर सिके । जुन अक्षरहरु कलात्मक, सुन्दर र ऐतिहासिक थिए ।

यही पृथक सीपको कारण उनको टिमले समयान्तरमा पहिलो Macintosh कम्प्युटर बनाए जुन म्याकमा डिजाइन गरेको थियो । यो टाइपोग्राफीसँगको संसारको पहिलो कम्प्युटर बन्यो । पछि उनले भनेका थिए् कि यदि मैले कलेजको पढाई छोडेर क्यालिग्राफिी नसिकेको भए म्याकमा कहिल्यै मल्टिपल टाइपफेस वा प्रोपोर्सनल्ली स्पेस्ड फन्टहरु हुने थिएनन् । यदि म कलेजको नियमित विद्यार्थी हुन्थेँ भने यो सम्भव हुने थिएन ।

सन्देशः
उनले कलेजका विद्यार्थीहरुलाई भने, ‘तपाईं भविष्य हेरेर डट्सहरु जडान गर्न सक्नुहन्न, तपाई पछाडि हेरेर मात्र जडान गर्न सक्नुहुन्छ । त्यसकारण तपाईले विश्वास गर्नपर्छ कि अहिले जे भइरहेको छ,त्यो कुनै न कुनै रुपमा तपाईको भविष्यसँग जोडिएको छ । यसकारण आफैंमा विश्वास गर्नुभयो भने तपाईले फरक महसुस गर्नुहुनेछ । तपाईलाई हृदयको कुरा सुन्न सक्ने हिम्मत मिल्नेछ । जब तपाई फरक बाटोमा हिँड्नुहुन्छ, यसले तपाईलाई अरु मानिसभन्दा फरक बनाउने नै छ ।’

दाेस्रो  प्रशंगः कम्पनीबाट निकालिनु र नयाँ शुरुवात

स्टिभले आफ्नो सोचलाई पूरा गरेरै छोडे । उनले साथी वोजसँग मिलेर २० वर्षको उमेरमा एप्पल सुरु गरेका थिए । कडा मिहनेत र परिश्रमको बलमा शून्यबाट शुरुवात भएको उनको कम्पनी १० बर्षमा नै २ जनाबाट शुरु भएर ४ हजार जना व्यक्ति जोडिएको कम्पनी बन्न पुग्यो । कम्पनीको सम्पति २ बिलियन डलर पुग्न सक्यो । यसको केही बर्षमा नै उनलाई उक्त कम्पनीबाट नै निकालियो । आखिर कसरी त ?

कम्पनीले एक जना बुद्धिमान मानिसलाई काममा राखेको थियो । केही वर्षपछि कम्पनीको भविष्यबारे विवाद हुँदा सबै सञ्चालकहरुले तिनै नवप्रवेशीको समर्थन गरे र स्टिभलाई सार्वजनिक रुपमै कम्पनीबाट निकालियो ।

स्टिभ चिन्तित भए । मैले अब के गर्ने ? कहाँ जाने ? तर बिस्तारै उनले यी सबै कुरालाई सहज रुपमै स्वीकार्दै गए । एप्पलको घटनाले उनको जोशमा अलिकति पनि कमी आउन पाएन । किनकि उनी अरुले स्वीकार गरेपनि वा नगरे पनि आफ्नो कर्ममा लागिरहन मन पराउँथे । अब उनले एप्पलबाट निकाल्नुलाई नै राम्रो अवसर मान्न लागे । उनी सोच्थे कि मेरो लागि नयाँ शुरुवात गर्नको लागि यो भन्दा राम्रो अवसर केही हुन सक्दैन ।सोहीबमोजिम उनले एक नयाँ योजना अघि सारे ।

उनले ५ वर्ष पछि अर्काे Next र Pixar कम्पनी सुरु गरे । Pixar कम्पनीले संसारको पहिलो कम्प्युटर र एनिमेटेड चलचित्र निर्माण गर्यो । अहिले यसलाई विश्वको सबभन्दा सफल Animated Studio को रुपमा चिनिन्छ । समग्रमा, उनी फेरी पनि सफल नै भए ।

नसोचेको उपलब्धि

स्टिभका नयाँ कम्पनी पनि सफल भएपछि एप्पल कम्पनीले एउटा अप्रत्याशित निर्णय लियो । एप्पलले Next किन्यो । उनी फेरि एप्पलमा जोडिए अनि फर्किए पुरानै अध्यक्ष पदमा, कार्यकारी बने । उनी विश्वासका साथ भन्छन् कि यदि एप्पलले मलाई ननिकालेको भए यी कुनै पनि काम मबाट हुँदैनथिए । त्यसबेला यो एक निकै तितो पल थियो तर कालान्तरमा निकै गुलियो बन्न पुग्यो । कहिलेकाहीँ जीवनले हामीलाई यसरी हिर्काउँछ कि त्यो समयमा हामीले हाम्रो विश्वास गुमाउनु हँुदैन, ताकि हामी पुनः नयाँ फड्को मार्न सकौं ।

यस घटनाको सन्देशः

तपाईको काम तपाईको जीवनको एक ठूलो हिस्सा हो । सन्तुष्ट हुनुको एक मात्र काम भनेको त्यो काम गर्नु हो जुन कामलाई तपाईं साँच्चै महान मान्नुहुन्छ र महान काम गर्ने एक मात्र तरिका भनेको आफूलाई मनपर्ने काम गर्नु हो । यदि तपाईले अहिलेसम्म त्यो काम फेला पर्नुभएको छैन भने नरोकिनुहोस्, खोजिरहनुहोस् । हृदयसँग जोडिएका सबै चिजहरु जस्तै तपाईले यस कामलाई फेला पारेपछि थाहा पाउनुहुनेछ र सम्बन्ध भए जस्तै यी काम पनि समयसँगै राम्रो हुनेछन् । त्यसैले खोजिरहनुहोस्, नरोकिनुहोस् ।

तेस्रो प्रशंगः मृत्युबाट फर्किंदा
स्टिबलाई निको नहुने क्यान्सर भयो । डाक्टरका अनुसार उनको बाँच्ने समय अब ३ देखि ६ महिना मात्र बाँकी थियो । डाक्टर उनलाई घरमा सबै कुरा व्यवस्थित गर्न र अलबिदा भन्न सुझाव दिन्थे । ताकि परिवारले उनलाई गुमाउनुपर्दाको पीडालाई काम गर्न सकोस् । उनलाई दुर्लभ प्रकारको प्यान्क्रियाटिक क्यान्सर थियो । जसको उपचार पछि एउटा शल्याक्रियाबाट सम्भव भयो । यस अर्थमा उनी मृत्युको मुखबाट बाँचेका व्यक्ति थिए ।

उनी भन्छन् कि ‘यदि तपाई हरेक दिन तपाईको अन्तिम दिन जसरी जिउनुहुन्छ भने तपाई एकदिन सही साबित बन्नुहुनेछ ।’ उनी आफैं यस भनाईलाई आत्मसात गर्दै अघि बढ्थे । उनी हरेक बिहान उठेर आफूलाई ऐनामा हेर्ने गर्थे । उनी हरेक बिहान यदि आज मेरो जीवनको अन्तिम दिन हुन्थ्यो भने के म आज गर्न लागेको कामलाई साँच्ची पूरा गरि छाड्छु त ? भनी ऐना हेरेर आफैलाई प्रश्न सोध्ने गर्थे । उत्तरमा यदि धेरै दिनसम्म होइन भन्ने जवाफ आयो भने केहि परिवर्तन आवश्यक छ भनी बुझ्नुपर्छ भन्थे उनी ।

यस घटनाको सन्देशः
हामीलाई ‘म चाँडै मर्नेछु’ भन्ने सम्झना मात्रैले पनि जीवनमा ठूला निर्णयहरु गर्न मद्दत ्मिल्छ । किनकि जब हामी मृत्युको बारेमा सोच्छौं सबै अपेक्षाहरु, सबै घमण्डहरु, असफलताको सबै डरहरु हराउँछन् । मृत्युको सम्झना नै कुनै पनि कुरा गुमाउँछ कि भन्ने डर अन्त्यको उत्तम उपाय हो । तर मर्न कसैलाई कसैलाई रहर हुदैन । मृत्यु हामी सबैको अन्तिम गन्तव्य हो । मृत्यु यस जीवनको सबैभन्दा ठूलो अविष्कार पनि हो । यसले जीवन परिवर्तन गर्छ । पुरानोको अन्त्य गर्छ र नयाँको लागि बाटो खोल्छ ।

अन्त्यमा,
हामीसँग समय सीमित मात्र हुन्छ । त्यसैले यस उपलब्ध रहेको समयलाई अरु कसैको जीवन जिउन बर्बादमा नलगाउँ । बेकारको विवादमा नफसौं । आफ्नो जीवनलाई अरुको अनुसार नचलाउँ । आफ्नो भित्री आवाजलाई दबिन नदिउँ । र महत्वपूर्ण कुरा आफ्नो हृदय र अन्तरज्ञानलाई सुन्ने प्रयत्न गरौं । यिनीहरुलाई पहिल्यै थाहा हुन्छ कि हामी वास्तवमा के बन्न चाहिरहेका छौं भन्ने कुरा ।

• (प्रस्तुतीः कमल पन्थी)