२०८३ मंसिर ६ शनिबार

Nov 21 2026 Saturday

  • २०८३ मंसिर ६ शनिबार

२०८३ मंसिर ६ शनिबार

गुरु शिक्षालाइ व्यवहारमा उताराैं – सन्दर्भ गुरु पुर्णिमा

गुरु शिक्षालाइ व्यवहारमा उताराैं – सन्दर्भ गुरु पुर्णिमा

– मधु पौडेल

अहिलेसम्म कति गुरुहरूले मलाई औपचारिक र कतिपयले अनौपचारिक रूपमा ज्ञान दिनुभएको छ । ज्ञान सधैं स्कुलमा गएर लिएको औपचारिकलाई मात्र भन्नू मिल्दैन । समय सFगै जागlर र ब्यापार गर्ने क्रममा कतिपय कार्यलयमा सङ्गै काम गर्दा कति सिनियरहरूले ब्याबहारिक सीप सिकाउनु भयो होला र कतिपयलाई आफुले पनि।

अहिलेसम्म पनि म विद्यार्थी नै छु। विगत १४-१५ वर्षमा विभिन्न विश्वविधालयमा अध्यापन गर्ने क्रममा सिकाउने भन्दा पनि सिक्ने नै काम नै धेरै भएको छ भन्ने लाग्दछ। किनकी यदि लगातार रूपमा कुनै न कुनै विषयमा अभ्यास नभएको भए ती दशकाैं पुराना सिद्धान्त, दार्शनिक विचार र यिनिहरूको प्रयोगलाई दैनिक काममा प्रस्तुत गरि कार्यसफलता प्राप्त गर्न कठिनाई पर्थ्यो होला।

धेरै विधार्थीको संगतले ऊनीहरूको रितीरिवाज पनि सिकायो। सिकाई त क्रमिक रूपमा अध्यावधिक गर्दै जाने र तिब्र परिवर्तित प्रविधि सँगै व्यवसाय र मानव जीवनलाई सहजीकरण गर्दै सफलता तर्फ उन्मुख गर्नु नै हो। सफलताको सुरूवात कैयौं असफलताको सिकाईबाट हुन्छ। जीवनका कैयौं सिकाईले सफलता प्राप्त गर्लान् भने कहिलेकाही सहि कुरा पनि अन्य वातावरणिय प्रभावले असफल हुन सक्दारहेछन्।

ज्ञानको खोजी मानव जीवनभर भई रहन्छ । त्यसैले आफुसङ्ग भएको ज्ञान नै सर्वोपरी हो भन्ने अहम गर्नु र सिकारूलाई हेपाह ब्यवहार कसैवाट हुन्छ भने त्यो तुच्छ हो।

“उपकारी गुणी व्यक्ति निहुरिन्छ निरन्तर…फलेको वृक्षको हागो नझुकेको काहाँ छर ?” कवि शिरोमणि लेखनाथ पौड्यालका यी पङ्क्तिले मानिसभित्र शिष्टताको अंकुरण गराएको मात्र होइन, फलेको वृक्षभित्रको सदाचार शिष्टता मानिसको अनुकरणीय विषय बन्न सक्छ भन्ने तत्वबोधसमेत गराएको छ । मानिसको जीवनमा हरपल शिष्टताको आवश्यकता पर्छ।

आजको प्रविधिको युग र प्राकृतिक श्रोत सीमित हुँदै गएको अवस्थामा हामीले सिक्नुपर्ने कुरा अझ धेरै छन् । जस्तै : पानीको श्रोत बचाउ गर्ने , श्रोतको सकभर अनावश्यक प्रयोग नगर्ने , पेट्रोलियम पदार्थको प्रयोग सक्दो कम गर्दै जाने, साधनको सकभर पुन: प्रयोगलाई प्राथमिकतामा राख्ने, वातावरण सुरक्षित गर्ने उपायबारे सजक हुने , अन्न अनाज खेर नफाल्ने, अर्काको देखासिकी गरि फजुल खर्च नगर्ने आदि ।

ज्ञान र सीप किताबले मात्र दिने होइन हामी हाम्रा अभिभावक, सामाजिक परिवेश, आफन्त र आफ्नो दैनिक भोगाइवाट पनि धेरै कुरा सिक्ने गर्दछौं । त्यसैले त पहिलो गुरु आफ्ना मातापिता नै हुनुहुन्छ भन्ने कुरामा हेक्का राख्नु जरुरी छ। हामी जीवनमा कति सफल छोराछोरी, कति सफल श्रीमान श्रीमती , कति सफल मातापिता बन्न सक्यौं भन्ने नै मुलतः जीवनको सच्चा ज्ञान हो ।

राम्रोको सुरूवात आफैैबाट गर्नुपर्दछ। आज शिक्षा दिएको गुरु भोलिपल्ट सङ्गै काम गर्दा उहाँलाइ समकक्षी जस्तो ठान्नु र सम्मान नगर्नु ठुलो भुल हुनेछ । गुरु सदा गुरु नै रहनुपर्छ । जब सम्म त्यो व्यक्तिमा सदाचार , सदविचार र सत्चरित्रले अन्य गति लिएको हुँदैन। गुरु प्रतिको सम्मान सर्त रहित हुनुपर्दछ।

गुरूको सेवाको लागि केही धनराशिको खर्च गर्नु पनि जरुरत छैन । केवल उहाँले देखाएको मार्गमा हिँड्ने कोशिश जारी राख्नु पर्दछ। गुरु शब्द नै यति महान छ जसले अँध्यारोबाट उज्यालो तर्फ जान प्रेरित गर्ने र त्यसका उपायबारे ज्ञान दिनु भन्ने अर्थ राख्दछ।

हुनतः चौतर्फी स्वार्थले भरिएको कलियुग र भ्रष्टाचारले मौलाएको देश अनि पैसामा मात्र सीमित मानवीय व्यवहारले सत्य र सत्कर्म गर्नेहरू समाजमा कागको बथानमा बकुल्लो भएको पनि देखिन्छ। पारिवारिक स्वार्थमा सीमित राजनीति र नेतृत्वले नयाँ युवाहरूलाई उर्जा दिन सकेको त छैन । यसबाट पनि कसैले केही न केहि त सिकेकै होला।

किनकि प्रत्येक कार्य पछि त्यस्को प्रतिकार्य हुन्छ भन्ने न्यूटनको चाल सम्वन्धी तेस्रो नियम छ। जुन यथार्थ र सत्य सावित छ। यसर्थ अन्तिम सत्य र ज्ञान त यो छ मानवीय जीवन पछि भ्रष्टाचार र कुकर्म गरि जोहो गरेको सम्पत्तिले स्वर्ग जान दिँदैन। यसर्थ आफ्नो कृति र सम्मान बिक्ने गरि सात पुस्तालाई पुग्ने पैसाको पछि नलागौ‌ं। जीवन उपयोगी शिक्षा दिन सके भावी पुस्ताले पौरख गरेर खान सक्छन् र गर्नु पनि पर्दछ। सादा जीवन पनि उच्च विचारसहित जिउन सकिन्छ ।

जय गुरु ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
थप समाचार

© 2026 All right reserved to सेताेघर मिडिया नेटवर्क प्रा लि  | Site By : Sobij