२०८३ मंसिर ७ आइतबार

Nov 22 2026 Sunday

  • २०८३ मंसिर ७ आइतबार

२०८३ मंसिर ७ आइतबार

तामाकाेशी आयोजनाका प्रमुख भन्छन्, फुल फेजमा विद्युत उत्पादन भएपछि लाभांश दिनेछाैं

तामाकाेशी आयोजनाका प्रमुख भन्छन्, फुल फेजमा विद्युत उत्पादन भएपछि लाभांश दिनेछाैं

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

नेपालको इञ्जिनियरिङ क्षेत्रमा परिचित नाम हो विज्ञानप्रसाद श्रेष्ठ । स्वदेशी लगानीमा निर्माणाधीन राष्ट्रिय गौरवको आयोजना माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना (४५६ मेगावाट)को नेतृत्व गरिरहेका छन् । उनी विगत डेढ दशकदेखि अपर तामाकोशीको बारेमा जानकार छन् । श्रेष्ठले ७ वर्ष देखि यस आयोजनाको सीईओका रुपमा काम गर्दै आएका छन् ।

आयोजनाको प्रगति विवरणः
कम्पनीको सञ्चालक समितिले गत भदौमा आयोजनाको समग्र अध्ययन तथा वित्तीय विश्लेषण गरी प्रतिवेदन पेश गर्न विशेषज्ञ सम्मिलित उपसमिति गठन गरेको थियो । उपसमितिले कार्य प्रगति तथा आगामी पुसबाट परीक्षण उत्पादन सुरु गरी आगामी चैतभित्रमा आयोजना सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखेको छ । यस्तै ऋण सम्झौता हुँदा ब्याजदर ११ प्रतिशत रहने र त्यसलाई प्रत्येक वर्ष पुनरावलोकन गर्ने व्यवस्था थियो । सोहीअनुसार आव २०६८-६९ देखि २०७४-७५ सम्मको ब्याजदर १० प्रतिशतदेखि १२ प्रतिशतसम्म रहेको छ । ब्याजलाई प्रत्येक तीन महीनामा पूँजीकरण गर्नुपर्ने व्यवस्था छ । नेपाल सरकारले प्राधिकरणमार्फत् प्रदान गरेको ऋणमा प्राधिकरणको जोखिम प्रिमियमसहित स्थिर रुपमा साढे १० प्रतिशत ब्याजदर कायम गरिएको छ ।

गत असार सम्म रु १५ अर्ब सात करोड ५१ लाख ब्याज पूँजीकरण गरिएको थियो । आयोजनाको पछिल्लो संशोधित कार्यतालिका अनुसार आगामी चैतभित्र निर्माणसम्पन्न हुने लक्ष्य रहेकाले सोही अवधिसम्मको ब्याज पूँजीकरण रु. २१ अर्ब ७४ करोड हुने अनुमान छ । ऋण प्रदायक संस्थाले चालू आर्थिक वर्षको २०७५-७६ को लागि ब्याजदर घटाई ११ प्रतिशत काम गरेका छन् । नेपाल सरकारले प्रवाह गर्ने ऋणको ब्याजदर घटाइदिन प्राधिकरणलाई आग्रह गरिएको कम्पनीले जनाएको छ ।

आयोजनाम लगानी व्यवस्थापन
आयोजनामा नेपाल सरकारले रु ११ अर्ब ८ करोड, कर्मचारी सञ्चयकोषले रु १० अर्ब, नेपाल टेलिकमले रु छ अर्ब, नागरिक लगानी कोषले तथा राष्ट्रिय बीमा संस्थानले रु दुई-दुई अर्ब गरी कूल ३१ अर्ब आठ करोड ऋण लगानी गरेका छन् । कूल रु १० अर्ब ५९ करोड रकम स्वपूँजीबाट जुटाइएको छ । आयोजनाको प्रवद्र्धक कम्पनीमा प्राधिकरणको ४१, नेपाल टेलिकमको छ, नागरिक लगानीकोष तथा राष्ट्रिय बीमा संस्थानको दुई-दुई प्रतिशत संस्थापक शेयर छ । कम्पनीमा सर्वसाधारणको १५, दोलखाबासीको १०, सञ्चयकोषका सञ्चयकर्ता, कम्पनी र प्राधिकरणका कर्मचारी तथा ऋण प्रवाह गर्ने संस्थाका कर्मचारीको २४ प्रतिशत साधारण शेयर छ । दाेलखाबासी सबैलाइ ३४ कित्ता विनियाेजन गरिएकाे छ । आयोजनाले सिंगटीदेखि आयोजनाको बाँधस्थल लामाबगरसम्म सुरुङमार्गसहित २९ किलोमिटर सडक र सात वटा पक्की पुल बनाएको थियो । यही पूर्वाधारलाई प्रयोग गरी तामाकोशी नदी बेसिनमा पर्ने विभिन्न खोलामा १० वटा पाँचदेखि २०० मेगावाट क्षमताका जलविद्युत् आयोजना अगाडि बढेका छन् ।

आयोजनाबारे कार्यकारी प्रमुख श्रेष्ठ भन्छन्,
परियोजनाको फाइनान्स बुझ्नेले मात्र यसको प्राविधिक कुराहरु बुझ्छ । दुई तीन दशक अगाडि यस्ता ठूला आयोजनाहरु सरकारले मात्रै गर्छ भन्ने मानसिकता हामी सबैमा थियो । सरकारले नगरे त्यसमा विदेशी साहयता चाहिन्छ भन्ने थियो । तर २० मेगावाटको चिलिमे आएपछि त्यसले प्रोजेक्ट फाइनान्स कसरी गर्ने भन्ने गाइडलाइन दिएको छ । हामी उत्साहित थियौं । सन् २००० पछि उर्जा क्षेत्रमा लगानी कम गर्ने भन्ने विषय पनि उठ्यो । सरकारले ठूला परियोजनामा लगानी नगरेपछि कसले गर्ने भन्ने विषय पनि उठ्यो । तामाकोशी आउने भएपछि धेरै मानिस उत्साहित रहेका छन् । मेलम्चीलाई फुल फेजमा काम गर्न २-३ महिना लाग्छ । त्यस्तै हामी पनि टेस्टिङ फेजमा छौं । हाइड्रोपावरको गाह्रो काम भनेको वाटर–वे हो । त्यो सफल भयो भने नर्मल रुपमा ६ महिनाभित्र काम सकिन्छ । तर, त्यसलाई हामीले ३ महिनामा झार्दैछौं ।

एक समयमा ब्याज १२ प्रतिशतभन्दा बढी पनि भएको थियो । यो परियोजनाको लागि ब्याज पनि खर्च हो । विद्युत प्राधिकरणले पनि रिस्क प्रिमियम राखेर दिन्छ । म प्राधिकरणकै कर्मचारी भएको भएपनि यो अन्याय नै हो । यसरी पनि यसको लागत बढिरहेको छ । परियोजना सस्तो र महँगो गर्ने भनेको व्याजले नै हो । यो परियोजनाको लागत बढ्ने मूख्य कारण नै व्याज हो । फेल खायो भन्दा पनि यो इन्टरप्रेटेसनको विषय हो । पहिले ब्याजसहित पनि ५० अर्ब हाराहारीमै थियो । त्यसमा डलर एक्सेञ्ज छोडिएको थियो । यो परियोजना रिस्क कम गर्नको लागि केही फिगरहरु हामीले कममा नै राख्यौं । त्यसमा विदेशी मुद्रा राखेको भए त ७-८ अर्ब रुपैयाँ अवश्य नै आउँथ्यो । अहिलेको अवस्थामा नै हेर्दा परियोजनाको लागत बढ्नुको मुख्य कारण भनेकै समय र व्याज नै हुन् ।

आशावादी कुरा गरौं । हाइड्रो पावरको सबैभन्दा क्रिटिकल पार्ट भनेको सिभिल स्ट्रक्चर हो । त्यो सफल भयो भने रिस्क कम हुन्छ । हामी चैतभित्र टेस्ट सुरु गर्छाैं । फुल फेजको बिजुली उत्पादन गर्न असारसम्म समय लाग्न सक्छ ।
परियोजना सफल छ भनेर थाहा छ भने त परीक्षण किन चाहियो ? यो एउटा प्रक्रिया हो । शतप्रतिशत सफल भनेर वा शतप्रतिशत कन्फिडेन्ट भन्ने त कहिँ पनि हुँदैन । ब्लण्डर समस्या त नआउला तर सानोतिनो त हुन्छ नी ।

आयोजनाको विगत सम्झँदै श्रेष्ठले भने, कन्ट्याक्टरलाई भाग्न नदिन पनि भूमिका खेल्नुपर्ने अवस्था थियो । ती दुवै काम गर्न हामी सफल भयौं । त्यो समस्या समाधान हुने बित्तिकै फेरि नाकाबन्दीको समस्या भोग्नुपर्यो । भूकम्पको समयभन्दा पनि बढी चुनौती हामीले नाकाबन्दीमा भोग्नुपर्यो । फेरि अहिले कोरोनाको समय आयो । सुरुवाती चरणमा हरिशचन्द्र शाहदेखि हालसम्मका एमडीहरुको भूमिका उत्तिकै महत्वपूर्ण छ । यो परियोजनामा विदेशी लगानी ल्याउनको लागि धेरै खेल भइरहेको थियो । तर, स्वदेशीले नै बनाउनुपर्छ भन्ने आवाज आएपछि स्वदेशी लगानीमै शुरु गरिएको हो ।

ब्याजको प्रभाव
हरेक परियोजनाको निश्चित बजेट निर्धारण गरिन्छ । जसमा निश्चित ब्याजदर तय गरिएको हुन्छ । आयोजनाको लागतलाई ब्याज सहित काउन्ट गर्ने कि ब्याज बिना काउन्ट गर्ने भन्ने कुरा पनि प्रमुख रहन आउँछ । यस आयोजनाकै कुरा गर्दा फाइनान्सिङ डिजाइन अलि कमै थियो । यसमा धेरै रिस्कहरु नआओस् भनेर पनि कम बजेट अनुमान गरिएको हो । त्यतिखेर ३५ अर्ब रुपैयाँ मात्रै अनुमान गरिएको थियो । त्यो ब्याज बिनाकै लगानी हो । अहिले समय बढ्यो । ब्याज बढ्यो । ब्याजबाहेक ५२ अर्ब र व्याजसहित जोड्दा अहिले ८६ अर्ब रुपैयाँ पुगिसकेको छ । भन्न सजिलो छ तर यसको चोट कति छ भन्ने कुरा हामीलाई थाहा छ । १३ अर्ब सरकारको सब्सिटी छ । यस्तो हुँदाहुँदै पनि ब्याज धेरै बढी छ । अहिले १० प्रतिशतभन्दा कम छ । तर, एक समयमा ब्याज १२ प्रतिशतभन्दा बढी पनि भएको थियो । यो परियोजनाको लागि ब्याज पनि खर्च हो । विद्युत प्राधिकरणले पनि रिस्क प्रिमियम राखेर दिन्छ । म प्राधिकरणकै कर्मचारी भएको भएपनि यो अन्याय नै हो । यसरी पनि यसको लागत बढिरहेको छ । परियोजना सस्तो र महँगो गर्ने भनेको व्याजले नै हो । यो परियोजनाको लागत बढ्ने मूख्य कारण नै व्याज हो । फेल खायो भन्दा पनि यो इन्टरप्रेटेसनको विषय हो । पहिले ब्याजसहित पनि ५० अर्ब हाराहारीमै थियो । त्यसमा डलर एक्सेञ्ज छोडिएको थियो । यो परियोजना रिस्क कम गर्नको लागि केही फिगरहरु हामीले कममा नै राख्यौं । त्यसमा विदेशी मुद्रा राखेको भए त ७-८ अर्ब रुपैयाँ अवश्य नै आउँथ्यो । अहिलेको अवस्थामा नै हेर्दा परियोजनाको लागत बढ्नुको मुख्य कारण भनेकै समय र व्याज नै हुन् । हामीले केही प्राकृतिक विपत्तिहरु पनि झेल्नुपर्यो । हामीले यो बीचमा धेरै समस्याहरु भोग्यौं, भूकम्प, नाकाबन्दी र कोरोना भाइरसको कारण हाम्रो काम धेरै प्रभावित भयो । जसले गर्दा समग्रमा हेर्दा यस परियोजनालाई ढिला निर्माण भएको पनि भन्न मिल्दैन ।

बाह्य प्रभाव र अबको अपेक्षा
‘यस आयोजनामा निश्चित समूहको स्वार्थ पनि लुकेको छ । त्यसकारणले पनि यसको काम प्रभावित भइरहेको छ । नाकाबन्दीको कारणले पनि हामीले एक वर्ष काम गर्न सकेनौं । मैले अहिले नै यसले समस्या फलानोले सृजना गरेको हो भन्ने हो भने सहयोग गरिरहेका मानिस पनि बाहिरिन्छन् । त्यो सफल गर्ने काम त हामी गरिरहेका छौं । हामीलाई एक प्रकारको बाउण्ड्री छ । म निजी उद्यमी भएको भए यसलाई हटाएर अर्कोलाई ल्याउन सक्थेँ । निजीमा त्यो किसिमको रिस्क लिन सकिन्छ । तर, हामी पब्लिक उद्यमी भएकोले प्रक्रिया पु¥याएर काम गर्नुपर्ने हुन्छ । हाम्रो बाध्यता फरक खालको छ । हामी बाँधिएका छौं । अपर तामाकोशीमा सेयरकै कारणले पनि गिद्धेदृष्टि लागेको हो । यसको सेयर किनेर सिरानीमा राखेपछि चिलिमे जस्तै हुन्छ भन्ने धेरैले ठानेका थिए । त्यो कारणले पनि कतिले धेरै सेयर पाए कतिले कम पाए । जसले जति पाएपनि नेपालीले पाए भन्ने मानसिकता राख्नुपर्छ भनेर हामीले वकालत गर्दै आएका छौं । यो गौरवको परियोजना हो । यसबाट धेरै पाठ सिक्न सकिन्छ । हामीले आशा गरेको भन्दा कम प्रगति छ । यो परियोजनाले सुरुमा लगानीकर्तालाई सोचे जस्तो लाभांश दिन सक्दैन तर निराशा बनाउँदैन । यो वर्ष दिन सक्दैनौं । जुन वर्षमा हामी फुल फेजमा विद्युत उत्पादन गर्छौं त्यही वर्षबाट लाभांश पनि दिन्छौं । हामीले धेरैथोरै जति भएपनि लाभांश दिन सक्ने अवस्था आउँछ । हाइड्रोपावरमा क्यास फ्लो कम हुन्छ । त्यस आधारमा हामी लाभांश दिन्छौं । यो सेन्सेटिभ विषय हो । धेरै निराशाजनक लाभांश पनि हुँदैन । हामी लाभांश दिन सक्छौं । हामीले वार्षिक ९ अर्ब आम्दानी गर्छौं । त्यसमा ब्याज हुन्छ । पूर्ण रुपमा उत्पादन भइसकेपछि हामी नियमित रुपमा लाभांश दिन सक्छौं’ प्रमुख कार्यकारी अधिकृत विज्ञानप्रसाद श्रेष्ठले बताए ।

उनले थपे, मैले यस्तो नै हुन्छ भनेर भन्नुहुँदैन । यसले बजारलाई इफेक्ट गर्छ । हामी पारदर्शी छौं । लगानीकर्ताहरुले आ–आफ्नो साइडबाट हेर्नुपर्ने हुन्छ । कम्पनीको फण्डामेन्टलहरु त हामी दिई नै रहेका हुन्छौं । हामी अवश्य पनि सेयरधनीलाई निराश पार्दैनौं ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
थप समाचार

© 2026 All right reserved to सेताेघर मिडिया नेटवर्क प्रा लि  | Site By : Sobij