हामी कस्तो समृद्धि चाहन्छाैं ?


रवि सेन्चुरी

अहिले नेपालमा जबर्जस्त रुपमा बहस र छलफलमा आएको वा ल्याइएको शब्द हो समृद्ध नेपाल । नेता देखि कार्यकर्ताको भाषण सम्म, पियन देखि हाकिमको गफ सम्म , वडा सदस्य देखि प्रधानमन्त्री सम्म साथै सरकारी तथा गैर सरकारी कार्यालयका व्यक्तिहरु सबैले बोल्ने एउटै साझा शब्द छ त्यो हो समृद्धि र समृद्ध नेपाल ।

बेरोजगारीको दर बढिरहेको छ, शैक्षिक युवाहरु रोजगारीको लागि भौंतारिइरहेका छन् । नेपालमा आफ्नो राम्रो भविष्य नदेखेर आज प्रतिदिन १३०० भन्दा बढी नेपालीहरु सुन्दर भविष्यको सपना बोकि विदेश जान त्रिभुवन विमानस्थल पुग्छन् भने सरदर तीन जना नेपाली दाजुभाई दिदीबहिनी काठको बाकसमा फर्किन्छन् । भविष्यका कर्णधारले प्राप्त गर्ने शिक्षा प्रणालीमा धर्ती असमानको अन्तर छ । आज लाखााैं बालबालिका शिक्षाको पहुँच भन्दा बाहिर छन् भने बिच बाटै अध्ययन छोड्नेको दर बढी छ । आज कोहि जन्मिँदै राज्यको स्रोत साधन र अवसरमा सहज पहुच राख्ने अवसर प्राप्त गर्छ तर कोहि जन्मिदै गाँस, बास, कपास, शिक्षा र स्वास्थ्यको लागि संघर्ष गर्नुपर्ने हुन्छ ।

केन्द्रिय सरकारको घोषणापत्र, प्रदेश सरकारको घोषणापत्र, स्थानीय तहको घोषणापत्र ,राजनैतिक दलको घोषणापत्र त्यस्तैगरि सरकारी गैरसरकारी सघं संस्थाहरुको घोषणापत्र आदिलाई अध्ययन गर्दा सबैमा समृद्ध नेपाल महत्वका साथ समावेश गरेको पाउन सकिन्छ भनौं समृद्धिको शब्द बिना अहिले नेपालको प्रगति योजना, कार्यान्वयन अधुरो र अपुरो छ । आज विभिन्न संचार माध्यममा, पत्रपत्रिका लगायत विभिन्न फोरमहरुमा समृद्ध नेपालको चर्काचर्कि बहस हुने गरेको पाइन्छ । वास्तवमा के हो समृद्धि र समृद्ध नेपाल ? कसरी समृद्धि नेपाल बनाउन सकिन्छ ? सबै राजनैतिक दल लगायत व्यक्तिपिच्छे आ—आफ्नो र अलग अलग परिभाषा छ, जुन नेपाली राजनीतिक आकाशमा ठुलाठुला आवाजमा जताततै समृद्धिको लय गुन्जिरहेको छ । आज समृद्धिलाई राष्ट्रियता सँग जोड्दै आफुलाई राष्ट्रवादी, विकासवादी र परिवर्तनकारी देखाउन खोज्नेहरुको लर्को छ तर आज हामीले समृद्धिको कुरा गरिरहँदा हामीले चाहेको समृद्धि कस्तो हो ? समृद्धिको माला भित्र सबै बर्ग, उमेर समूह , जाती, लिङ्ग र क्षेत्रको नेपाली अटाउन सक्छन् कि नाई ? नेपालीको जिवनयापन कस्तो हुन्छ, उनिहरुले आफ्नो जिवनलाई सहजरूपमा जिविकोपार्जन गर्न सक्छन कि नाई किनकि आज बेरोजगारीको दर बढिरहेको छ आज शैक्षिक युवाहरु रोजगारीको लागि भौतारी रहेका छन । नेपालमा आफ्नो राम्रो भविष्य नदेखेर आज प्रतिदिन १३०० भन्दा बढी नेपाली सुन्दर भविष्यको सपना बोकि बिदेश जान त्रिभुवन विमानस्थल पुग्छन भने सरदर तीन जना नेपाली दाजुभाई दिदिबहिनी काठको बाकसमा फर्किन्छन् । भविष्यका कर्णधारले प्राप्त गर्ने शिक्षा प्रणालीमा धर्ती आसमानको अन्तर छ आज लाखाँै बालबालिका शिक्षाको पहुँच भन्दा बाहिर छन् भने बिच बाटै अध्ययन छोड्नेको दर बढी छ । आज कोहि जन्मिँदै राज्यको स्रोत साधन र अवसरमा सहज पहुँच राख्ने अवसर प्राप्त गर्छ तर कोहि जन्मिदै गाँस, बास, कपास ,शिक्षा र स्वास्थ्यको लागि सघर्ष गर्नु पर्ने हुन्छ ।

 

आज समाजमा दण्डहीनता र भ्रष्टाचारको दर दिनप्रतिदिन बढिरहेको छ जसले गर्दा समाजमा महिला हिंसा, जातिय हिंसा, महङ्गी बढिरहेको छ । आज समाजमा महिला दाइजोको नाममा, छाउपडीको नाममा हिंसा भोगी रहेका छन् त्यस्तै बलात्कार जस्तो जघन्य अपराधको सिकार भैरहेकी छिन् । आज समृद्धिको बहस भित्र महिलालाई न्याय , सुरक्षा र अवसरको मुद्दा प्रमुख बनेको छ । आज राज्यमा गरीब र धनी बिचको खाडल बढी छ, जसले गर्दा उनिहरुले प्राप्त गर्ने अवसर आकास जमिनको फरक छ । आज कति नेपाली बिमारी पर्दा सामान्य औषधि उपचार नपाएर अनिकालमा मृत्यु हुने गरेको डरलाग्दो तथ्य हाम्रो सामु छ । आज हामीले चाहेको समृद्धि कस्तो समृद्धि हो सामान्य जनता मात्र होइन ज–जसले समृद्धिका कुरा गरिरहेका छन्, उनिहरु नै अन्यौलग्रस्त भएको पाइन्छ । आज उनीहरु ठोस योजना भन्दा पनि लहलहैमा समृद्धिको नारालाई आफ्नो राजनैतिक स्वार्थ पुर्ति गर्न प्रयोग गरेझैं लाग्छ ।

नेपालमा राजनैतिक परिवर्तन सँगसँगै नयाँनयाँ राजनैतिक शव्दको उदय हुने गरेको इतिहास छ । जस्तो कि वि.सं. २०४६ सालको आन्दोलन पश्चात् नेपालमा विकास बारे अहिले जसरी समृद्धिको बहस भएको छ, त्यसरी नै विकासबारे बहस भएको पाइन्छ तर किन बीचमै विकास शब्द हरायो वा भनाैं किन समृद्धि शब्दको उदय हुन पुग्यो यो एउटा छलफलको विषय हुन सक्छ । यसका आफ्नै राजनैतिक कारण होलान् तर अहिलेको नेपालमा कस्तो समृद्धि भन्ने विषयमा छलफल गर्ने बेला आएको छ । आज जताततै समृद्धि समृद्धि भनेको सुन्न, पढ्न पाइन्छ त्यसैले अब नेपालमा कस्तो समृद्धि भन्ने बारे बहस र छलफल हुन जरुरी छ । आज एकाइसौ शताब्दीमा विश्वव्यापीकरणले गर्दा विश्व एउटा सानो समाज भएको छ । जसले गर्दा समाजमा दिनप्रतिदिन असमानता बढिरहेको छ जसरी अहिले समृद्धि सँग ठुलाठुला घर, चौडा बाटो, रेल र पानी जहाज लगायत आर्थिक पक्ष सँग मात्र जोडेर बुझ्ने र बुझाउने गरिन्छ त्यो बुझाइले वास्तवमा हामीले कल्पना गरेको समृद्धिको लक्ष्यमा पुर्याउँछ कि नाई ? एक पटक सोच्ने बेला आएको छ किनकी नेपालमा ठुला ठुला बाटो बन्नु राम्रो होला तर त्यसको प्रत्यक्ष फाइदा सम्भ्रान्त परिवारको लागि आफ्नो गाडीघोडा कुदाउन लाई होला तर त्यहा दिनरात मजदुरी गरि जीवन चलाउने वर्गको लागि खासै तात्विक फरक पर्दैन ।

हामीले चाहेको समृद्धिका पुर्वधार हामी आफै निर्माण गर्न सक्छौ कि अरु वैदेशिक राज्यको दयामायामा भर पर्नुपर्ने हो, त्यसले हामीलाई आत्मनिर्भर बनाउँछ कि परनिर्भर बनाउँछ छलफल गर्नुपर्ने बेला आएको छ । त्यसरी प्राप्त गरेको समृद्धिले सबै वार्गिय, जातीय, लैङ्गिक, धार्मिक, क्षेत्रीय रुपमा सवै जनतालाई न्याय गर्न सक्छ कि नाई साथै राज्यको स्रोतसाधनमा जनताको सहज पहुच , रोजगारीमा, आम्दानी, नाफा र गरिबिमा रहेको असमानताको खाडल कतिको पुरिन्छ भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हो । समृद्धिको कुरा गरिरहँदा नेपालमा रहेको परम्परागत समाजिक मान्यता, अवसरको असमानता, समाजिक विभेद, स्रोतसाधनको कमी, कृषि उत्पादकत्व र आयमा भएको ठूलो अन्तरलाई कसरी चिर्न सकिन्छ त्यसको ठोस नीति र योजना कसरी कार्यन्वयन गर्न सकिन्छ भन्ने प्रमुख कुरा हो किनकि जुन समाजमा सम्पन्नता र विपन्नता विच अन्तर हुन्छ त्यस समाजमा शान्ति तथा सुव्यवस्थालाई जोगाई राख्न सकिँदैन ।

हामीले समृद्धिको कुरा गरिरहँदा आर्थिक पक्षसँग मात्र नजोडेर समाजिक सांस्कृतिक र राजनैतिक पक्षसग पनि जोडेर हेर्न सक्नुपर्छ । आज समृद्धिको कुरा गरिरहँदा नेपालमा ५५ प्रतिशत जनता कृषि पेशामा निर्भर छन साथै ५५ प्रतिशत को ७५ प्रतिशत गरिविको रेखामुनि रहेका छन नेपालमा कुल जनसंख्याको २५ प्रतिशत गरिव रहेका छन । गरिवको कुरा गरिरहदा गरिबी आर्थिक पक्षसग मात्र नजोडिएर समाजिक ,राजनैतिक वतावरणिय ,शैक्षिक तथा स्वास्थ्य उपचारका पक्षहरु सग पनि जोडीएको हुन्छन् ।

अहिले भैरहेको समृद्धिको बहस मात्र जनतालाइ झुक्काउने राजनैतिक नारा नहोस् । साथै राज्यको स्रोतसाधन, नीतिनिर्माण, प्रशासन, राजनैतिक शक्तिको असमान वितरण नहोस्, जसले गर्दा कुनै निश्चित वर्ग, समुदाय ,लिङ्गमा शक्ति केन्द्रीकृत नहोस्, सबैले हाम्रो र राम्रो नेपालको महसुस गर्न सकुन् र आफू जुनै धर्म, जाति, समुदाय, लिङ्ग, क्षेत्रको भए पनि हिनताको भावना नहोस् । सबै सबैले आफ्नो क्षमता र योग्यता अनुसारको सम्मान र न्यायपुर्ण जीवन स्वाभिमान पुर्वक बाँच्न पाउनु पर्छ तब मात्र समृद्धिको सपना पूरा हुन्छ ।

Comment

Related News 

© 2016-2018 All right reserved to सेताेघर मिडिया नेटवर्क प्रा लि | Site by : SobizTrend Technology

%d bloggers like this: